«Шууялдая буряадаараа» хори аялгаар
Ород Уласта ажаһуудаг арадуудай эдеэ хоол тухай “Шууялдая буряадаараа” гэһэн дамжуулга Юрэнхылэгшын соёлой үүсхэлнүүдэй грантын туһаламжаар Буряад ФМ радио, ВАРК хоёр хамтаран бүтээбэ.
МОРДВА АРДЫН
ОВТОНЬ ЛАПАТ
Чигчи. ШУМБРАТ, эрхим хүндэтэ радиошагнагшад! БУНЭ ЗИУА, минии танил хүбүүд, нүхэд! БУНЭ ЗИУА, однокласснигууд! ШУМБРАТ, минии һургуулиин багшанар! Багшанарни, танда доро дохиноб! Һургуулияа дүүргэжэ хүн болоод, миллиардер болоод, бүхы манай Буряад Уласайнгаа бүхы һургуулиин бүхы багшанарта каждому по миллион рублей гартань барюулхаб! Танай ажал гээшэ энэ манай ажабайдалда эгээхэн лэ хэрэгтэй ажал гэжэ би мэдэнэб! Ямаршье хүн энэ манай Уласта булта һургуулида ябаа ха юм даа. Булта маанадта, хүн бүхэндэ багшанар заагаа, манай ухаан соо эрдэм заажа ухаатай болгоо. Хэншье байг, президент гү, али дунда зэргын дарга гү, бүдүүн ноен гү, юунэйшье министр, хэншье байг, булта таанад һургуулида һуража гараа ха юмта. Багшанартаа, һураһан һургуулинуудтаа ямар туһа хээбта?! Ямар нэмэри оруулаабта?! Багшанартаа хотя бы жэлдээ, хотя бы нэгэшье дахин, “БАЯРЛАЛАА, БАГШАА” гэжэ хэлээ гүт?!
Гүүглэй. БУНЭ СЕАРА, хүндэтэ минии друг Чигчи! шимни ямар нервнэ болошоод, нервэеэ хүдэлгэжэ, хашхаржа зогсонобши? Юун болооб? Хэн шамайе гомдоогооб?! Хэн обижаалааб?!
Чигчи. ШУМБРАТ, Гүүглэй багша!
Гүүглэй. ШУМБРАТ, минии бишыхан брат! Шимни хүндэхэнөөр амилжа, шанга-шангаар дуугаржа, хэниие хараажа байнабши?!
Чигчи. Хүлисэгты, багша! Прорвало! Все, дүүрээ, ШУМБРАТ, багша!
Гүүглэй. Хүндэтэ радиосонсогшод, манай дүү Чигчи таанадаа ШУМБРАТ гэжэ мордва хэлээр мэндэшэлжэ байна! Мүнөөдэрэймнай дамжуулгын түсэб мордва арадай заншалта хоол гэжэ ойлгобоб! Тиимэ гү, Чигчи?
Чигчи. Тиимэ, зүб ойлгобот, багша!
Гүүглэй. Зай, дүү хүбүүшка, ямар һонирхолтой, амтатай, уникальна мордва хоол бэлдэхэмнайб, чтобы манай радио-шагнагшаднай маанадаа гурьбой дахажа, дайлажа, - “дайте пожалуйста ваш рецепт!”, «поделитесь, пожалуйста, вашим секретом!» гэжэ байжа наперегонки хойноһоомнай гүйлдэхэ!
Чигчи. Тиихэдэнь та бидэ хоёр аймшагтай важнанууд арбан хургануудаа арбайлган, холо, холо алхам хэжэ, хондог-мондог гэшхэлжэ ябахабди! Хи-хи-хи! “Мы үшөө подумаем!” “Секреты не продаются!” – гэжэ байжа аашалхабди!
Гүүглэй. Биш тиигэжэ ябахагүйб. Шимнил бэеэ барижа, дэн үлүүгээр ааша зангаа гаргажа бү ябаарай, Чигчи.
Чигчи. Шутка хаюм! Та мэдэнэ ха юмта намайе, үлгыһөө намайе тиимэ бэшэ гэжэ!
Гүүглэй. Шамаяа насквозь, соо харанаб, зан абарииешни хуу наперед ойлгожо байдагби! Ямар мысльтэй һуунабши, юун тухай бодонобши мүнөө, юу хэхэеэ һананабши, ямар юумэндэ дуратайбши! Хуу мэдэхэб!
Чигчи. Таанад юу, разведчик юм гүт?! Штирлиц что ли?!
Гүүглэй. Штирлиц сидел в кафе «Элефант» и помешивал кофе вилкой. Он знал, что очень рискует, но ему хотелось хоть пять минут побыть на родине.
Чигчи. Багша, юун гэжэ хөөрэбэт? Би юушье ойлгоногүйб! Ямар кафе? Ямар Элефант? Штирлиц юундэ вилкээр кофе худхажа һуугаа юм? Жаахан халбага столово соонь олдоогүй юм гү?
Гүүглэй. Гүүглэй ещё никогда не был так близок к провалу.
Чигчи. Юун гэжэ? Ямар провал?
Гүүглэй. Зай, үнгэрөө. Юмор не прошел. Ямар блюдэ хэхэмнайбди, Чигчи?
Чигчи. Багша, тамнай хуу соо харадаг, хуу урид мэдэдэг мэргэн шеф-повар бэлэйт. Заажа үгыт, бидэ заажа хэлэһэн үгөөртнай хэхэбди.
Гүүглэй. “ОВТОНЬ ЛАПАТ” гэжэ амтатай блюда мордва арада зохёогоо юм. Хэжэ эхилэе.
Чигчи. би бэлэнби. Юу хэрэгтэйб? Холодильниг готов! Дүүрэн! Набит под завязку!
Гүүглэй. Погоди, бү яара. Түрүүн МОРДВА арад тухай хөөрэжэ үгэел, ямар ард зон бэ, ямар газар нютагтай, юу хэдэг, юу ямар юумэндэ дуратай, хуу хөөрэхэ хэрэгтэй.
Чигчи. Хоёр шэхэм нээлтэтэй, (һоноржоод байна ?) слушаю!
Гүүглэй. Мордвингууд ЭРЗЯ, МОКША гэжэ хоёр бага арад боложо хубаагдадаг юм. Эрзя арад ой модотой газараар ажаһуудаг. Мокша тала газараар ажаһуудаг. Эрзянар үндэрнүүд, шара үһэтэй, сэнхир нюдэтэй европиоиднууд юм. Мокша тэдэнэй хажууда набтарханууд, томо хара тархитайнууд, шэг-шарайгаараа азиадууд тээшэ дүхүүшэг. Эрзягуудай хэлэндэ олон ород үгэнүүд оронхой. Мокша хэлэндэ татар, чуваш үгэнүүд олон байдаг. Тиибэшье, мокша эрзя хоёр арад нэгэ мордва арад гэжэ тоологдодог.
Чигчи. Ниче себе, үшоо өөһэд дундаа илгаржа ябаха, - Би Мокша, а ши Эрзя! Ши бидэ хоёрой дунда кошка пробежадлаа! – гэжэ бэе бэедээ гэмэрэлдэжэ ябадаг юм байна.
Гүүглэй. Үгы, тиигэжэ ябадаггүй. Мокша эрзя хоёр арад эбтэй эетэй һуудаг, түрэл саданар боложо, хамта ажалаа хэжэ, хамта түрэ хуримаа найрлажа, хамта мордва түүхэеэ зохёожо һуудаг байдалтай гоё һайхан арад юм.
Чигчи. Тиимэ гэжэ би сразу ойлгооб.
Гүүглэй. Битнай танда мордва дуу дуулажархиха дурам хүрэнэ. Дуулахам гү?
Чигчи. Дуулагты, дуулагты, багша! Музыкальна пауза хэрэгтэй болоод байна!
Гүүглэй. Зай, тогда, терпенитэй зон шагнажа һуугты!
Чигчи. А терпени үгы зон яахаб?
Гүүглэй. Терпени үгы зон терпеэлээд лэ һуугты. Бэшэ ондоо вариант үгы! Эхилхэм.
Чигчи. Эхилэгты, багша! Би терпеэлээд лэ һуунаб.
Гүүглэй. Зай, с богом!
Идень мороня. Детская песенка.
Пиземсь валы сидеста,
Моли, прай сон видеста.
Пиземнясь минь начфцамазь-
Сяда курок касфцамазь!
Морзюлма: Припев:
Мольхть, мольхть пиземня,
Валхт, валхт лямбоня.
Пиземть учсы сёронясь,
Учи келунь поранясь.
Сими, касы лаймонясь,
Ляйса уи нармоннясь.
Чигчи. Энэтнай дуун юм гү, али юм бэ?
Гүүглэй. Юу, понравится болобогүй гү?
Чигчи. Үгы, гоёор дуулаат! Терпимо.
Гүүглэй. Так-то залуудаа хоолойм кристально гоёор ми диез гаргадаг байгаа юм.
Чигчи. А мүнөө ми диезтнай хайшаа үгы болошоо бэ?
Гүүглэй. Ши дуулаагүй юм гү ми диезыем?
Чигчи. Мэдэнэгүйб, может ми диез байгаа аалам, может до бемоль! Путаться болошооб.
Гүүглэй. Арайшье до бемоль хүрэтэр не опустился пока.
Чигчи. А перевод бии юм гү? Дуунайтнай оршуулга?
Гүүглэй. Байгаабдаа. Шагнагты.
Чигчи. Багша, та переводыень тоже дуулахатнай гээшэ гү?
Гүүглэй. А юумбэ? Тоже гоё дуун болоо.
Чигчи. Багша, лучше уншаа һаатнай дээрэ хаш.
Гүүглэй. Ладно, уншаһуу. Шагнагты.
Детская песенка.
Льёт густой дождь,
Падает он прямо.
Дождичек пусть нас намочит-
Мы быстрей вырастем.
Припев:
Иди, иди, дождичек,
Лей, лей, тепленький.
Дождик ждут посевы,
Ждёт березовая роща.
Пьёт, растёт черёмуха,
В речке плавает птичка. Чигчи.
Оршуулганиинь бүри гоё, хуу ойлгостой. Мордва хэлэ муушаг мэдэхэ аад, олон үгэнүүдыень ойлгожо ядааб.
Гүүглэй. Зай, хүгжэмэй зали үнгэршэбэ. Халуун альга ташалга дууһашаба. Мордва арадай ОВТОНЬ ЛАПАТ хэжэ туршая.
Чигчи. Би бэлэнби. Холодильнигни баһа бэлэн!
Гүүглэй. ОВТОНЬ ЛАПАТ – мордва хэлэнһээ “баабгайн һабар”, “Мёдвежья лапа” гэжэ оршуулагдадаг.
Чигчи. Ой! Манай холодильниг соо баабгайн һабар үгы! Дууһашоо! Уржадэр!
Гүүглэй. Зай, не проблема. Үгы хадань, яахабши, нэгэ аргыень олохол байхабди. Гахайн мяхан хэрэгтэй болохо, гахайн эльгэн.
Чигчи. Вот гахайн мяхан как раз мүнөөдэр мэдэжэ абаа бэлэйб. Эльгэншье байха, бөөришье. Бүхы комплект байха.
Гүүглэй. Болоо, болоо, бэрхэ хүбүүхэн, мэдэжэ бүхы хэрэгтэй юумэ бэлдэнхэй, хэршэнхэй, фаршадланхай бэлдээд байналши.
Чигчи. Фарш готов. Бэлэн!
Гүүглэй. 500 грамм гахайн мяханай фарш. 350 грамм гахайн эльгэн.
2 һонгино. Чеснок 2 шүдэн. Фундук һамар молотый 4-5 томо халбага, хара перец, дабһан, ургамалай тоһо 2-3 томо халбага.
Чигчи. Фундукни дууһашоо.
Гүүглэй. Миин лэ манай һамар хэрэглэжэ болохо.
Чигчи. Отлично! Как раз зургаан мэшээг үлэшэнхэй.
Гүүглэй. Так-то фундук байгаа һаань, гоё байгаа. ОВТОНЬ ЛАПАТ так-то хэнэбди.
Чигчи. Байзагты, үшөө дахин һайса холодильниг соогоо пошуровать болоебди. О! Эврика!
Гүүглэй. Олоо гүш? Не верю!
Чигчи. Үнэншэхэгүйт! Олдобо! Холодильнигайм оёорто нэгэ харахан, мухархан, гоёхон, гансахан, ФУНДУК хүлөө жиигээд унтажа хэбтэжэ байгаа лэ! Харагты, красавчик!
Гүүглэй. КрасавЕц! Энэ гансахан хүрин ФУНДУГҺЭЭ боложо, манай МОРДВА ОПТОНЬ ЛАПАТнай ёһоороо болохонь гээшэ! Чигчи, благодраность шамдаа выражаадланаб! В борьбе за дело мордовского блюда будь готов!
Чигчи. Хододоо бэлэн!
Гүүглэй. Зай, продолжим манай дамжуулга. Танай анхаралда мордва арадай аялгата дуун! Булта һэмээхэнээр ажалаа хэжэ һуугаад шагнажа радоваться болое.
https://web. ligaudio. ru/mp3/%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BF%D0%B5%D1%81%D0%BD%D0%B8
Луганяса Келунясь (Lavosami Remix) Мордовские народные песни
Гүүглэй. Һайхан дуунууд бэзэ! Ритмичнэ, хүл гарнуудни хүдэлжэ, нугаржа танцевадлажа байна лэ!
Чигчи. Миний хоёр хүлнүүдни в пляс пускаться боложо байна тоже!
Гүүглэй. Зай, үргэлжэлүүлэе ажалаа. Фундугээ порошок болоторнь молоть болгожорхи. Эльгэ мяхатайнь холинхой фаршаяа хэршэгдэһэн һонгинотой сугтань худхажа бажуугаад, котледэй формо хэебди. Котлетэ сливочно тоһоор түрхижэ үнөөхи ямбатай фундугэй порошоог соо хүльбэрюулжэ обвалять болоод, бага зэргын гал дээрэ 4-5 минута соо котлетынгээ хоёр талыень шаража абая. Чесногнай баабгаймнай һабарай? Һабарнуудынь болохо. Когти. Һабарнуудаа баһал осковордаа соогоо шаража, һабаруудыень баабганайнгаа хүлэй альганда, һабарнуудайнь газарта хэжэ тааруулая. Зай, тиигээд, баабгаймнай лапа, нээрээшье, лапа болоод үзэгдэбэ. Тэрэ зандань бушуухан духовка руугаа 180 градус халуун температурада табижархеод, ОПТОНЬ ЛАПАТАЯА хэжэрхие. 15 минут болгоод гаргахабди.
Чигчи. Целых арбан табан минут хүлеэхэ гүбди!!!
Гүүглэй. 15 минут моментом үнгэршэхэ! А пока дээрээ хүндэтэ манай радиошагнагшадаа остоолдоо уриябди. Остоолоо бэлдыш түргөөр!
Чигчи. Сию минуту, сэр! Багша, хэды айлшад манайда ерэхэнь бэ?
Гүүглэй. Бү мэдэ, остоолнай раздвигаться болодог бэшэ аал?
Чигчи. Табан метр утаашаа болошодог!
Гүүглэй. О, хүрэхөө! Булта хамта олоороо һуужа, дуугаа дуулалдажа, мордва ОПТОНЬ ЛАПАТ котлет эдижэ, халуухан ногоон сайгаа уужа, эбтэй эетэй һуужа байя бултадаа! Уулзахабди!
Чигчи. Хүндэтэ нүхэдни, радиошагнагшадни, хурдан манайда ерэгты! Остоолнай бэлэн! Приятного амтатита! Уулзатараа!
Дамжуулга бэлдэгшэд:
Зохёон найруулагша – Хүүхэлдэйн «Үльгэр» театрай уран һайханай хүтэлбэрилэгшэ Жалцанов Эрдэни
Чигчи – “Үльгэр” театрай зүжэгшэн Рабданов Даша
Гүүглэй Мэргэн – Буряад театрай зүжэгшэн Солбон Субботин
Абяа найруулагша – Юмов Булат
Гараhан дамжуулганууд
Гараhан дамжуулганууд