«Шууялдая буряадаараа» хори аялгаар
Ород Уласта ажаһуудаг арадуудай эдеэ хоол тухай “Шууялдая буряадаараа” гэһэн дамжуулга Юрэнхылэгшын соёлой үүсхэлнүүдэй грантын туһаламжаар Буряад ФМ радио, ВАРК хоёр хамтаран бүтээбэ.
ЧУВАШ
Чигчи. Ыро кун ПУлдор, хүндэтэ миний нүхэд, однокласснигууд, багшанар, түрэлхид, эжы абанар, аха дүүнэр! Ыро кун ПУлдор, буряадууд, монголшууд, армянгууд, татарнууд, эвенкнүүд, сойотууд, кригизууд, узбегүүд, еврейнүүд! Битнай таниигаа чуваш хэлэн дээрэ мэндэшэлжэ байнаб!
Гүүглэй. Сывлах суНАдоп, хүндэтэ миний хүбүүка чигчи! Ыро кун ПУлдор, хүндэтэ радиошагнагшад! Мүнөөдэрэймнай дамжуулга чуваш арадай ёһо гурим, хэлэн, заншалта эдеэ хоол, чуваш арадта зорюулагдана! Ыро кун ПУлдор, хүндэтэ чувашууд!
Чигчи. Ыро кун ПУлдор, чувашууд! Хүндэтэ багша, шеф, ямар эдеэ хоол, блюда бэлдэхэмнайбибди?
Гүүглэй. Чуваш арадай пирог ХУПЛУ!
Чигчи. ХУПЛУ, так ХУПЛУ! Ямар гоёхон нэрэтэй пирог гээшэб! ХУПЛУ!!! Бусалжа байһан лапшаа шэнги нэрэтэй! Хуп-хуп-хуп! Плу-плу-плу! Хуплууу!
Гүүглэй. Зай, нэн түрүүн юун хэрэгтэйб гэхэд, мука пшеничная – 700 грамм. ХУПЛУ пирог чувашууд ехэ баярай үдэрнүүдтэ баридаг байгаа юм. Чувашуудай баярай үдэрнүүд, праздникууд бол үбэлэй найр Сурхури гэжэ би юм. Наранай найр надан Саварни гэжэ байдаг. Манкун гэжэ баярай үдэр бии юм. Чувашууд олон юм. 1 сая 400 мянган чувашууд России гүрэндэ ажаһуудаг.
Чигчи. Чуваш гэжэ юун удхатай нэрэ бэ?
Гүүглэй. СУВАРЫ, СУВАЗЫ гэжэ урданайнь нэрэнь байгаа юм. 10 зуун жэлдэ Волжско Булгарийн арадуудай нэгэнь байһанаа, лала шажанда орохоео эсэргүүсэжэ, Волга мүрэнөө дахан, хойшоо нүүжэ ябашаһон арад юм гэжэ түүхэшэд хэлсэдэг. Өөрынь нэрэ - ЧАВАШ гэжэ байгаа. Хэлэнь Дундада Булгар хэлэнэй бүлгэмдэ ородог гэжэ тухайлдаг. Баһал турок (түүрэг) хэлэнэй нэгэ Һалбари болоно. Чувашуудые манай Хүннүү Уласай Хойто Хүннүүгэй үринэр гэжэ Николай Гумилев өөрын зохёоһон ном соо бэшэһэн юм.
Чигчи. Багша, Василий Иванович Чапаев чуваш хүн байгаа гэжэ үнэн гү?
Гүүглэй. Чапаев чуваш арадай омогорхол юм. Чапаев чуваш хүн байгаа.
Чигчи. А үшөө чуваш шуһатай манай Росси гүрэн соо мэдээжэ хүнүүд хэд бэ?
Гүүглэй. Бичурин Никита Яковлевич, синолог, монголовед, путешественник, уран зохёолшон хүн байгаа. Үшөө Мордвинов Николай Дмитриевич — театр киногой зүжэгшэн, СССР-эй арадай артист, лауреат Ленинской премии, трижды лауреат Государственной премии СССР. Үшөө Николаев Андриян Григорьевич — лётчик-космонавт СССР, дважды Герой Советского Союза. Иимэ бүхы дэлхэй соо мэдээжэ чувашууд, чуваш шуһатай, чуваш сэдьхэлтэй, иимэ гоё баян нютагта түрэһэн юм.
Чигчи. Шеф, та ХУПЛУ пирог эдижэ үзөө гүт?
Гүүглэй. Эдижэ үзөө, олон дахин эдижэ үзөөб. А вот хэжэ үшөө үзөөгүйб.
Чигчи. Хэжэ туршахамнай гү?
Гүүглэй. Туршая, Чигчи. зай, мука пшеничная 700 грамм хэрэгтэй.
Чигчи. Мука, талха пшеничная байна. Ровно 700 грамм.
Гүүглэй. Отлично. Һү үнеэнэй – 350 мл.
Чигчи. 350 миллилитр хээб.
Гүүглэй. 2 тахяагай үндэгэ. 1 томо халбага сахар. 1 жаахан халбага дабһан. Растительна тоһон 3 томо халбага. Хуурай дрожжи – 7 грамм.
Чигчи. Тааак, дабһа, саахар, тоһо 3 халбага, дрожжи хуурай 7 грамм. Бэлдээб. Саашань.
Гүүглэй. Талхаяа бэлдэе. Мүнөө зуурахабди. Түрүүн бүлеэн һүн соо дрожжи, саахар, хоёр халбага талха хэжэ худхажархи.
Чигчи. Бүлеэн һүн соо дрожжи, сахар, хоёр халбага талхан, то есть мука. Худхааб.
Гүүглэй. 15 минут хүлеэе. Пока хүлеэн һуугаад, сагаа хороожо, чуваш шүлэг чуваш хэлэн дээр чуваш бабушка уншажа байхыень шагная сугтаа.
https://web. ligaudio. ru/mp3/%D1%87%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B5
Частушки. Чувашский народный ансамбль “Шапчак”
Чигчи. Ямар һайхан хэлэн бэ! Шэб-шэб-шэб гоёор шааяса дуугарна лэ бабушка.
Гүүглэй. Чувашууд урданай байһан үгы болошоһон хуушан булгар хэлэеэ мүнөө саг хүрэтэр хадагалан абажа, хэрэглэжэ ябана гээшэ.
Чигчи. Хуушан булгар хэлэн үгы болошоо юм гү?
Гүүглэй. Хуушан булгар хэлэн дэээ ганса чувашууд хэрэглэжэ ябана.
Чигчи. Ямар бэрхэ хүнүүд гээшэб! Молодцынууд!
Гүүглэй. Тиимэ даа, бэрхэнүүд! Иигэжэ түрэл хэлэеэ үргэжэ абажа, һахижа, дэмжэжэ, баясуулжа ябадаг чувашууд байна. Бидэн буряадууд тиигэжэ шадаха гээшэ гүбди, Чигчи?
Чигчи. Шадаха хэрэгтэй, багша! Буряад-монгол хэлэеэ бидэн буряадууд алдаа һаа, хэншье бэшэ болошохобди. Арадшье бэшэ, хэншье бэшэ. Хүндэтэ радиошагнагшад, үри хүүгэдээ түрэл буряад хэлэндээ һургажа эхилыт даа, буряад хэлээрээ гэртээ хөөрэлдэжэ байгыт даа! Умоляю! Гуйнаб таниие!
Гүүглэй. Зай, Чигчи, талхамнай хүлеэжэ бодожо байна. Түүхэй үндэгэ сбивалжа, худхажа, талхан соогоо хэжэ, талхаяа зууража орое.
Чигчи. Гартам няалдана.
Гүүглэй. Зуура, зуура һайса. Няалдахаа болиторнь зуураарай.
Чигчи. Няалдахаа болишобо.
Гүүглэй. Болоо. Талхаяа – тесто амаруулая. Нэгэ саг соо амаржа хэбтэг.
Чигчи. Хэбтүүлбэб. Дулаан хүнжэлөөр хушааб. Унтажа хэбтэг.
Гүүглэй. Хониной мяхан гү, али үхэрэйшье болоно. 500 грамм мяхан. Хартаабха – хахад кило. 2 һонгино, хара перец, дабһан.
Чигчи. Байна, холодильниг соом полным полно мяхан, һонгино, дабһан нэгэ мэшээг үлэшэнхэй.
Гүүглэй. Хартаабхаяа, мяхаяа, һонгиноо жэжэхэнээр хэршээд, мискэ соо хэжэ дабһалаад, перчилээд худхажархи.
Чигчи. Хэршээб, дабһалааб, перчилээб, худхажа эхилбэб. Зүб тээшэнь худханагүб?
Гүүглэй. Нүгөө тээшэнь, баруун тээшэнь арабан хоёр худхаад, арбан хоёр зүүн тээшэнь худха.
Чигчи. Так, арбан хоёр баруун тээшэнь! Арбан хоёр зүүн тээшэнь. Болоо гү?
Гүүглэй. Болоо. Энэмнай начинка болохо. Сливочно тоһо нэгэ хоёр халбага нэмэжэрхи. Так, талхаяа хоёр хубаажа, нэгэнь томо, нүгөөдэ хубааринь жаа байха ёһотой. Хоёр половинкаяа хабтайлгажа раскатать болгоод, 5 миллиметр зузаанаар хэхэбди. Томонь доодо талань болохо. Жаа половинкаарнь дээрэһээнь хабхагалжархихабди.
Чигчи. Хубаабаб. Нэгэнь жаахан, нүгөөдэнь томо.
Гүүглэй. Жаа половинка талхаяа табаг дээрэ табижархи. Табагнай формотой болохо доро? Зай, мүнөө начинкаяа талханайнгаа бага половинка дээрэнь гоёожо хэе. Дүүртэрнь хэжэрхи.
Чигчи. Хээб. Энэ томо хабтайлгаһан талхаяа дээрэнь табижархихам.
Гүүглэй. Тиигэ, бүглэжэрхи. Хажуу талаарнь гоёожо шэмхэжэ, гэзэгэ гүрэжэ байһан шэнги гоёожо гүрөөд, хабхагайнгаа оройдо нүхэ гаргая. Дээрэһээнь үндэгэнэй шарыень, желток түрхижэ, 15-20 минут байлгаад, духовко руугаа 150 градус халуунда табижа, нэгэ саг соо болоторнь байлгая.
Чигчи. Тэг дээрэнь, малгай дээрэнь нүхэ соолооб. Ау, начинка, хэр байнабта? Мүнөө таниие духовко руу хэхэм. Баня соо мүнөө париться болохот! С легким паром, чуваш арадай пирог ХУПЛУ!
Гүүглэй. Зай, хүндэтэ радиошагнагшад, таанадаа манайда уринабди! Ерэгты, остоолоо бэлдэжэ байнабди. Шууялдахабди, шашалдахабди, һониноо зугаалдахабди!
Чигчи. Хүбүүд, хүүхэд, хүндэтэ радиошагнагшад, чуваш арадай заншалта пирог ХУПЛУ бэлдээбди! Ерэгты түргөөр! Приятного амтатита!
Гүүглэй. Уулзахабди! Баяртай!
Дамжуулга бэлдэгшэд:
Зохёон найруулагша – Хүүхэлдэйн «Үльгэр» театрай уран һайханай хүтэлбэрилэгшэ Жалцанов Эрдэни
Чигчи – “Үльгэр” театрай зүжэгшэн Рабданов Даша
Гүүглэй Мэргэн – Буряад театрай зүжэгшэн Солбон Субботин
Абяа найруулагша – Юмов Булат
Гараhан дамжуулганууд
Гараhан дамжуулганууд