КЕРЕКИ ПАВАЛЙААН КОЛБАСА

«Шууялцая буряасаараа» сартуул аялгаар
Олон ястаны эдиж уудаг хоол тухай “Шууялцая буряасаараа” гэсэн дамжуулга Орос Уласы Юрэнхылэгчийн соёлы санаачилгын грантнуудай тусаламжаар Буряад ФМ радио, ВАРК хоёр  хамтаран бүтээбэ.

КЕРЕКИ
К 2010 ГОДУ ОСТАВАЛОСЬ ВСЕГО 4 ЧЕЛОВЕКА
КОЛБАСА ПАВАЛЙААН.

Чигчи. Эрхим хүндэтэ дорогиенууд радио-чагнагчад, йат, йатты! Хүндэтэ миний сургуулин нүхэд, йат, йатты! Хүндэтэ миний сургуулиин багшанар, йат, йатты! Хүндэтэ миний Гүүглэй Мэргэн багша, йат! Йатты, миний дорогиенууд!
Гууглэй. Йатты, эрхим хүндэтэ радио-чагнагчад! Сайн байнуу, йатты, миний бичыхан  бамбагар нүхэр! Чим намайгаа үдэр бүри гайхуулж, хөөрүүлж байдагалч! Зай, үнөөдэрымнай дамжуулгын түсэв КЕРЕК арады занчалта хоол тухай гү?
Чигчи. Угадаалаат, багша! Яаж таагаавта, хэлж үгөөт төө!
Гууглэй. Чи юу гэж бодоновч, яаж тааж авасным?
Чигчи. Таанар дахиж Штирлицээ включалвуут!
Гууглэй. Не думай о секундах свысока, наступит время, сам поймешь, наверное. Свистят они как пули у виска, мгновения, мгновения, мгновения…
Чигчи. Йат гэж керек хэлэндээр мэндэчэлгэ дуулаад ойлгожишвуут, багша?
Гууглэй. Ямар сообразительнэ хүвүүн, Чигчи.
Чигчи. Эцэгээ дууряаж сообразительнэв.
Гууглэй. Нээрээч тымэ байнач. Эцэгэтээч сайн танил байхав даа. Залуудаа нилээн хулиганила хүмдэ эцэгэтээчинь. Уймарлаавда даа. Эцэгэч уран зохеолч, уран зураач, театры найруулагч, хүгжимы уран зохеолч, ирагуу найрагч, профессор, доцент, доктор!
Чигчи. Таван үхибүүды эцэгэ!
Гууглэй. Во-во! Таван бэрхэ үхивүүды эцэгэ!
Чигчи. Манай ава олон юмэ мэдэх, таанар шэнги башковитэ хүн! Үцгэлдэр бэдэндэ КЕРЕК арад тухай зугаалаа юм. Үнөө таанарта, радио-чагнагчадта зугаалж үгэсэв.
Гууглэй. Зай, зугаалж үгөөштөө бэдэндээ.
Чигчи. Иимэ нэгэ урдын керек ардын дуу оложишоов! Чагнагты да, хүндэтэ радио-чагнагчад!

https://arctic-megapedia.com/blog/2020/12/11/muzyka-kerekov/
Народная музыка кереков. «Личная песня Вэчыкальгана»
Чигчи. Таанар даже не представляете, КЕРЕК арад гэж үнөө цагта почти үгы болчоо. Керек ястанбэ гэж үнөөдэр дүрвэн лэ хүн өөрыгөө нэрлэдэг юм байна.
Гууглэй. Тымэ-тымэ, би энээн тухай дуулаа сэмбэ. Бич цаашань зугаалж үгэсэв! Керек хэлэ чукотско-камчатска бүлэ палеоазиин бүлгэмдэ ородог. Коряк хэлэтэй түрэл ойро юм. 20- зуун жэлдэ керек хэлэ чукча хэлэндэ  шэнгэж ороод, худхагдаад үгы болчоо. Үнөө үлэсэн 10 керек хүнүүд чукча хэлэндээр дуугардаг. 1991 ондо сүүлчиин гурван хүн керек хэлэндээр зугаалдаг байгаа юм. Иван Увагыргын, Николай Етынкэу, Екатерина Хаткана гурбан.
Чигчи. Тыгээд, авамнай үшөө иигэж зугаалж үгөө, - керекууд өөсэныгөө АНКАЛГАККУ гэж, “Далайн эрьеин арад”, “народ у моря”, гэж нэрлэдэг байгаа юм. 20 -зуун  жэлы тавяад онуудаар 100 керекууд байгаа юм. 2002 ондо 8 хүн үлеэ. 2010 ондо 4 хүн. Ямарч уйдхартай гээчив, багша! Иигэж целый арад –народ үгы болчих гэж!
Гууглэй. 2010 он хүрэтэр үлэсэн 4 керекууд Чукотско автономно округы, Берингов аймагы  Хатырка тосхондо ажасуудаг байга. Үнөө тэдэ дүрвэн мэндэ юм үү, үгы гү, мэдэнэгүйв. Зай, Чигчи, не падай духом. Давай, үнөө на зло всем врагам, керек ардын нэрэ дээшэнь үргэж, хүн зондо, дэлхэйн арад түмэндэ мэдүүлж дуулгаж, керек арадта дурасхаж, керек ардын занчалта хоол манай радио-чагнагчадтаа зугаалж үгэе.
Чигчи. Керек ардын занчалта хоол үнөө Гүүглэй багша, шеф-тогоочинтэй хииж үзэхэмнай, зааж-харуулж үгэхэвдэ. Таанар рецептынь бичиж авагты. Карандаш блокнотоо бэлсэгты.
Гууглэй. Колбаса по керекски! Нэрэнь ПАВАЛЙААН.
Чигчи. Так, бишиж авая, повторите, багша!
Гууглэй. Павалйаан!
Чигчи. Бү яарагты, багша, по слогам хэлэгтылта!
Гууглэй. ПА!
Чигчи. Па!
Гууглэй. Вал!
Чигчи. Вал!
Гууглэй. Йаан! Хоер АА!
Чигчи. Хоер АА! Все, бичээв. Павалйаан! Хоер АА! Ингредиентнууд?
Гууглэй. Ингредиентнууд гү! Волшебнэ холдилнигточ навряд ли байха иимэ ингредиентнууд!
Чигчи. Хэлэж үгөөт, может олдогдохооч торогкуй!
Гууглэй. Ну-ну, проверим.
Чигчи. Та намайе интриговалж эхилвэт! Хэлээт  түргэн, бү муучилаат!
Гууглэй. Зай, холдилнигтач хайлгана шүвүны мах би гээч үү?
Чигчи. Хайлгана?! Хайлгана гэж юу шувуу бэлэй, мартаад байнав?
Гууглэй. Чайка.
Чигчи. Одоол мэдэнэгүйв! Хараж үзэел.
Гууглэй. Хайлгана шувууны мах үгы болонь, хамаагуй, сахали шувууны мах таарах.
Чигчи. Сахали шувуу юу шувуу бэлэй, авгай? Орсоор юу гэж нэрэтэй юм?
Гууглэй. Морская чайка!
Чигчи. Сахали – морская чайка? А ХАЙЛГАНА – ямар чайка юм? Пресноводна юү?
Гууглэй. Хайлгана сахали хоер чинь чайканууд. Нэгэнь, хайлгана, томо бэетэй, нүгөөдэнь, сахали, бага бэетэй, хара тархитай.
Чигчи. Ааа, хайлгана шувуу гэж үү!!!Тэрэ томо бэетэй чайка, хяак-хяак-хяак, - гэж тархяараа сэжэрж, гру-гру-гру, - гэж хашхарж байдаг шувуу гуу, мэдэхэв-мэдэхэв!
Гууглэй. Ямар адилханаар дууряав гээчивчи!
Чигчи. А сахали  иигэж дуугардаг, - аак-аак-аак! Үшөө иигэж, - иик-иик-иик! Кяак-кяак-кяак!
Гууглэй. Керекууды иимэ нэгэ сонин дуутай, сонин авяатай хүгжим чагналчи!
https://arctic-megapedia.com/blog/2020/12/11/muzyka-kerekov/
Народная музыка кереков. Наигрыш на халхасинхайнанъан
Чигчи. О, энэнь ямар инструмент юм? Яаж дуу гарганав, үлеэн үү, эшхэрнэ үү?
Гууглэй. Сахали шувууны үдэ – чаячье перо.
Чигчи. Оригинально! А битнай тоже чадахав иигэж дуу гаргаж! Чагнагтылта! Фршф-фффр-шшшш-ффффоу! Фршф-фффр-шшшш-ффффоу!
Гууглэй. Артист байна даа, энэ ахлай хүвүүн! Ямар таланттай хүвүүн гээчив дээ! Томо болоод театрата артистаар хүдэлхэ болооч! Хүүхэлдэйн театрта чайкануудые гоеор наасахач, элдив амитады дуу дууряаж, баавгайн бурхираа, хандагайн мөөрөө, чонын ууляа! 
Чигчи. Үгы дээ, багша, юу ямар үшөө хүүхэлдэйн театр гэж. Надтай надгүйгөөр как-нибудь бэеэ тэжээж байнаа бэз тэрэ баарам хүүхэлдэйн театр! 
Гууглэй. Зай,Чигчи, холдилнигточ сахали, али хайлгана шувууны мах олдохо гээч үү?
Чигчи. Олоов-олоов! Вот энэ томо бэетэй, урта далитай хайлгана байна. Даже хоер хайлгана. Нэгэнь эрэ, нүгөөдэнь эмэ.
Гууглэй. Чи яажа ойлговоч, ямарынь эрэ, ямарынь эмэ гэж?
Чигчи. Интуицэ!
Гууглэй. Ай-хөөрхыч! Иимэ хурца интуицэтэй хүные түүрүүчынхеэ хараж байнав.
Чигчи. Хараж авагты. Үшөө нэгэ шувуу оловов. Сахали! Хараат, сахали хэбтэж байна. Морская чайка гэж дали дээрэнь бичээтэй байна.
Гууглэй. Зай, тэрэ сахали шувуугаа наашань гаргажиш.
Чигчи. Гаргаав.
Гууглэй. Үвчиж ходоодынь гаргажиш.
Чигчи. Ходоодонь хоосон бэшэ лэ. Дүүрэн жижихэн загасад байна.
Гууглэй. Ходоодынь цэвэрлэж угаажиш.
Чигчи. Цэвэрлээв. Угаагаав.
Гууглэй.
Чиста и кристальна
Природа твоя.
К тебе возвратиться
Хотел бы и я.
 
 Отважный и мудрый
Живёт здесь народ.
Зверей промышляет,
Оленей пасёт.
Чигчи.
Страна синих сопок,
Седого тумана.
Чукотка тот край,
Где не терпят обмана.
 
 Друзьям всегда рада,
Гостей привечаешь.
На доброе слово
Добром отвечаешь.
Гууглэй. Зай, бэрхэч, хүвүүн! Надувай!
Чигчи. Ямар юмэ надувай гэж?
Гууглэй. Тэрэ ходоодоо!
Чигчи. Шарик шэнги надувай гэж үү?
Гууглэй. Во-во, үлеэ, үшөө үлеэ. Пүлхытэрэнь үлеэ. Болоо-болоо. Зай,тэгээд аваачиж хатаажиш.
Чигчи. Хэдэн минута хатаахвив?
Гууглэй. Тава-зургаан минут хатааж аваад, дотронь шувуунуудынгээ үндэгэ хиихэвдэ.
Чигчи. Ямар шувуунууды үндэгэ? Тахяаны гү?
Гууглэй. Какой ишоо тахяаны! Кайра шувууны, гагара шувууны, чайканууды үндэгэ заливаалаад, чанахавда.
Чигчи. Ямар шувуунууд гээвэт, ойлгоогүйв?
Гууглэй. Кайра, гагара, чайка-сахали шувуунууды үндэгэ хэрэгтэй!
Чигчи. Таак, кайра-кайра...таак, индюкы үндэгэ байна...галууны...страусы байна...попугайы...борбилоогы байна...бүргэды...крокодилы байна...могойн үндэгэ хэрэгтэй гү?
Гууглэй. А, хэрэгтэй-хэрэгтэй! Наашань үгэжэш!
Чигчи. Пошутил!
Гууглэй. Ахлай артист!
Чигчи. Кукольно ахлай!
Гууглэй. Циркын артист!
Чигчи. Клоун үү?
Гууглэй. Зай, олдов үү, кайрын үндэгэ?
Чигчи. Во, олоов! Энэ, хараат! Нэгэ, хоер, долоо, арван таван үндэгэ. Скорлупаа дээрэнь “мадэ ин кайра” – гэж бичээтэй байна. Значит, зүв. Кайра шувууны 15 үндэгэ олдов.
Гууглэй. Бэрхэч, Чигчи. Холдилнигчинь бэрхээс бэрхэ холдилниг байна даа.
Чигчи. Юу хиих болоновивд энэ 15 үндэгөөрөө?
Гууглэй. Зай, внимательно хараж запомнить болож зогсоорой. Тэрэ үнөөхи ходоодоо наашань үгэжиш. 15 кайра шувуунынгаа үндэгэ буталж ходоодондоо хиижэш. Бич ходоодонынгоо хоолойгынь баряад үгэсэв. Зай, заливай!
Чигчи. Заливаалаав! Багтахань гээч үү?
Гууглэй. Без паники. Багтаагүй болонь, сахали шувууны ходоодо олдоогүй болонь, хамаагүй бугынч, баавгайнч нарин урта гэдэс цэвэрлэж угаагаад, хатааж аваад, гагарын гү али кайра шувууны үндэгэ хииж халуун усанда буцалгаж ПАВАЛЙААН нэрэтэй керек ардын занчалта хоолоор айлчадаа хүндэлж, керек ардын дуунуудые дуулалцаж, хэсэ-хэнгэрэгээ нанчиж, гагар шувууды хатар хатарж, цастараа эдеэлж, зугаалж байхытнай манай баян остоолдо уринавда!   
Чигчи. Хүндэтэ радио-чагнагчад, ерэгты манайда! Дуугаа дуулалцая, наасый, шууялцая! Приятного амтатита! Уулзахавда!
Гууглэй. Баяртайнууд! Уулзатараа!


Дамжуулга бэлдэгчэд:
Зохёон найруулагча –  Хүүхэлдэйн «Үльгэр» театрай уран сайханы хүтэлбэрилэгчэ Жалцанов
Эрдэни
Чигчи –– Буряад театрай зүжэгчин Ранжилова Ольга
Гүүглэй Мэргэн –– Жалцанов Эрдэни
Абяа найруулагча – Юмов Булат