АДЫГ АРАДАЙ КОТЛЕТ

«Шууялдая буряадаараа» хори аялгаар 
Ород Уласта ажаһуудаг арадуудай эдеэ хоол тухай “Шууялдая буряадаараа” гэһэн дамжуулга Юрэнхылэгшын соёлой үүсхэлнүүдэй грантын туһаламжаар Буряад ФМ радио, ВАРК хоёр хамтаран бүтээбэ.

АДЫГ КОТЛЕТ

Чигчи. Амар мэндэнүүд, басагад, хүбүүд! Привет-привет, мальчишки-девчонки! ШҮФЭС!!! АДЫГ яһатанай хэлээр мэндэ-э гэбэб! Үнинэй харалсаагүйбди! Үнинэй дуугаралсаагүйбди! Үнинэй шашалдаагүйбди! Даже соскучиться болооб! Битнай олон һонинтой тандаа ерэбэб, олон һонин дуулгахам, олон һониноо хөөрэхэм! Куча новостей, гэнэб! Томоһоо томо . . . куча! Короче! Гүүглэй мэргэн ахатан, сайн байна гүт!
Гүүглэй. Сайн байнуу, Чигчүүдэй! Бишни шамаяа үнинэй хараагүйб! Зай, ямар һонинтойбши, хаагуур зайгаабши, юу хээбши, ямар туһа-нэмэри арад зондоо оруулаабши? Пользо хээ гүш эжы-абадаа, аха-эгэшэнэртээ?
Чигчи. ШҮФЭС! Ой, ахатан, не поверите! Битнай бүхы манай Росси гүрэнөөрөө аяншалааб! Олон юумэ үзөөб, олон юумэ харааб, олон юумэндэ һурааб!
Гүүглэй. Зай, тиигээд олон юумэ үзөө, хараа, олон юумэндэ һуража абаа юм хадаа, маанадтаа хөөрэжэ үгыш энэ зандаа, прямо сейчас стесняться болонгүйгоор!
Чигчи. Прямо мүнөө гэжэ гү! Хорошоо! Ахай, КУХНЯ –  буряадаараа юун гэдэг бэлэй? КУУУУХЭНЬ гэхэ гү?
Гүүглэй. КУУУХЭНЬ гээ һааш алдуу болохогүй. Али, ГАЛ-ТОГООНОЙ ҮРӨӨ, ГАЛ-ТОГООНОЙ байшан гэжэшье болоно.
Чигчи. Үгыл даа, багша. КУХНЯ –  не в смысле комната, үрөө.
Гүүглэй. В смысле?!
Чигчи. В смысле, КУХНЯ НАРОДОВ РОССИИ гэжэ хэлэхэ гээд, буряадаараа юун гэжэ хэлэдэгыень мартажархёоб?
Гүүглэй. А, зай, теперь ойлгооб! КУХНЯ НАРОДОВ РОССИИ –  буряадаараа РОССИИН АРАД ТҮМЭНЭЙ ЗАНШАЛТА ЭДЕЭ ХООЛ гэжэ хэлэжэ болоно.
Чигчи. Вооот, зүб хэлэбэт! Россиин арад түмэнэй хоол тухай хөөрөөн байна. Битнай иимэ түсэбтэйгөөр, иимэ һанамжатайгаар, бүхы Ород гүрэнөөрөө аяншалааб! Олон арад-яһатануудай эдеэ-хоол суглуулааб,  ямар байдагыень хаража абааб, асуугааб, яагаад хэдэгыень блокнот соогоо бэшэжэ абааб, һурааб, өөрынгөө улаан гараараа шанажа-шаража туршааб! Мүнөө хамта Гүүглэй багшатаяа таанадтаа, радио-шагнагшадтаа харуулхабди, гараараа хэхэбди, гараараа урлахабди, зохёожо харуулхабди, үзүүлхэбди, һургахабди.
Гүүглэй. Оооо, ямар һонирхолтой, амтатай аяншалга хээ гээшэбши, Чигчи! Россиин олон бага яһатанай эдеэ-хоол хадаа, олон янза бүриин хэлбэриин байха, мяхатай-ногоотой, шарагдаһан-шанагдаһан, хэршэгдэһэн-нюхагдаһан, жэгнэгдэһэн, хатаагдаһаншье, элдэб янзын байдаг! Зай, Чигчи дүүхэймни, остоол бэлэн, гал тогооной хэрэгсэлнүүд бэлэн. Маа, энэ хутага, заазуур, һүхэ, шанага, табаг, каструуль-маструуль! Үшөө юун хэрэгтэйб? Хюрөө хэрэгтэй гү?
Чигчи. Бензопила бии гү?
Гүүглэй. Нэгэ хуушан “Дружбамни” байна гээшэ гү кладовко соом. Хараад ерэһүү!
Чигчи. Үгы, байгты, бензопилаа хэрэггүй. Фарш хэхэбди.
Гүүглэй. Мяха татаха гү! Үхэрэй гү?
 Чигчи. Гахайн мяха фааршадлаха,  али юун гэжэ хэлэбэт мүнөө?
Гүүглэй. Мяха татаха, фааршадаха в переводе!
Чигчи. Тантай все понятно, ахай! Адыгейскэ котлет хэхэбди мүнөө. Хамсыгаа шуугаад-шамаад мяхаяа татажа эхилэе.
Гүүглэй. Адыгүүднай хэд-юуд бэлэй? Хамсыгаа шуугааб.
Чигчи. Адыгүүднай өөрыгөө адыгүүд гэжэ нэрлэдэг! Кавказ хада-уулын арад гэжэ мэдэхэб. Ниислэл хотонь Майкоп юм.
Гүүглэй. Адыгууд мяханда дуратай гэжэ мэдэхэб...
Чигчи. Мяхашье эдидэг, һүнэй эдеэ хоол бэлдэдэг, ногоо-могоо эдихэ.
Гүүглэй. Зай, гахайн мяха татажа эхилбэб. Үшөө юун хэрэгтэйб, Чигчи?
Чигчи. Тааак, табан зуун грамм гахайн фарш, печень-эльгэн.
Гүүглэй. Заабол гахайн печень хэрэгтэй юм гү? Холдилниг соош дүүрэн хониной эльгэн, үхэрэй, адуунай байна!
Чигчи. А, хамаагүйл даа, хонинойшье, говядинэшье болохо.
Гүүглэй. Говядина гэжэ ямар мяхан гээшэб?
Чигчи. Жадина-говядина!
Гүүглэй. А, ойлгооб, үхэрэй гү!
Чигчи. Үхэрэй!
Гүүглэй. Таак, мүнөө яаха болонобибди?
Чигчи. Нюхагты, бажуугты. Во-воо, иигэжэ таһа нюхаад наашань табигты.
Гүүглэй. Табяаб. Саашань?
Чигчи. Упсоу!
Гүүглэй. Юун гэжэрхибэш?
Чигчи. Упсоу, адыг-черкес хэлэээр баярлалаа, спасибо гэжэ хэлэдэг юм.
Гүүглэй. А пожалуйста?
Чигчи. Тхьауегъэпсэу, ори ары! Благодарю, и тебе тоже!
Гүүглэй. Ехэ ойлгостой хэлэн юм байна. Чигчи бидэ хоёр гоёор хүдэлжэ эхилбэбди. Маанадта хүгжэмтэ туһаламжа хэрэгтэй болоод байна. Адыгүүдэй хатар ЛЕЗГИНКА гэжэ бии юм. Чигчи, хатаржа эхилэе.
Чигчи. ЛЕЗГИНКА бүжэглэе!

https://my. mail. ru/music/search/%D0%9B%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B0%20%D0%90%D0%B4%D1%8B%D0%B3%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F
Адыгейская лезгинка народная.

Гүүглэй. Ой! Ой! Все! Хүлни все! Һалаа! Ямар хурданаар бүжэглэнэ гээшэбши, Чигчи! Хаана иимэ гоёор хатаржа һураа хүмши?
Чигчи. Битнай бүжэгэй студида гурбан жэл соо ябааб. Мүнөө болишооб. Времени нету. 
Гүүглэй. Бэрхэ байнаш. Хүлэйш хурганууд гэмгүй гү? Хухаршоогүй бэзэ? Аймшагтайгаар хүлэйнгөө хургануудаар палааха наншабаш! Ой, би хараад айшооб! Хайран хүлэйнгөө хургануудые гамныш!
Чигчи. А ничел даа, уже привыкать болошоо. Отвлекаться бү болоё да. Тек-тек-тек. Байза, һанаад үзэе. Вспомнить хэрэгтэй. Таак, лук хэрэгтэй!
Гүүглэй. Зачем лук? Буряад лук гү, али спортивный лук гү?
Чигчи. Ахай, та яанабта? Лук гэнэб! Һонгино!
Гүүглэй. Үгы теэд ҺОНГИНО гэжэ ойлгуулыш, юрэдөө!
Чигчи. Һонгино! Сливочно тоһо!
Гүүглэй. Зай, тоһо! Сливочно! Шараха гү?
Чигчи. Шарагты! Тэрэ лугээ – һонгиноо хэршэгты мелко!
Гүүглэй. Мелко хэршээб, жэшэхэнээр.
Чигчи. Фарш руугаа тэрэ һонгиноо хэебди. Хоёр үндэгэн хэрэгтэй.
Гүүглэй. Ямар үндэгэ? Юунэй?
Чигчи. Тахяагай үндэгэ. Хоёр! Скорлупаагынь арилгыт үгээ, багшаа! Юундэ үндэгнүүдөө скорлупаатайнь фарша руу хэжэрхибэт?!
Гүүглэй. Чигчи, ши өөрөө урид юундэ хэлэнэгүйбши скорлупаагынь тайлаха, арилгаха хэрэгтэй гэжэ! Бинь зэмэтэй болошобоб!
Чигчи. Багша, та хаана хараа хумта үндэгэ скорлупаатайнь эдидэг юм гэжэ?!
Гүүглэй. Хэн мэдэбэ, может адыгүүд үндэгэ халиһатайнь-скорлупаатайнь эдидэг заншалтай юм байгаа, может быть!
Чигчи. Ахай, таамнай Гүүглэй Мэргэн бэлэйт! Бүхы юумэ мэдэдэг, танда мэдээгүй юумэ гэжэ энэ дэлхэй дээрэ үгы бэшэ аал!
Гүүглэй. Зай, хүбүүн, ааляар дуугархадаш яанаб. Дүлии бэшэб. Радио-шагнагшаднай шагнажа байна ха юм.
Чигчи. Ой, мартажархёод һуунаб. Радиодамжуулга боложо байна ха юм. Одоол извините. Эрхим хүндэтэ Гүүглэй багша, тэрэ үнөөхи хоёр үндэгнүүдэй скорлупааень арилгагты, тиишэнь шэдэгты! Соль, перец наашань үгэгты!
Гүүглэй. Понял, босс! Тааак, бари энэ давас! Ямар пеерс, хара пеерс гү, али улаан пеерс гү?
Чигчи. Хамаагүй, ямаршье пеерс байг. Ямар пеерс олдоноб, тэрэл пересээ наашань үгэгты. Өөрэүй амтатай болохо гэжэ уверен стопудово.
Гүүглэй. Үшөө юун хэрэгтэйб, босс?
Чигчи. Хлеб! Хилээб!
Гүүглэй. Хилээмэн гэжэ гү?
Чигчи. Тиимэ, хилеэмэн!
Гүүглэй. Хара гү, сагаан хлебушкэ гү?
Чигчи. Хамаагүй, ямар хлебушкэ дайралданаб холодильнигсоом, тэрэл хлебушкэеэ наашань үгэгты!
Гүүглэй. Маагты, баригты, босс, энэ хара хилээмэн! Хүндэтэ радио-шагнагшад, адыг шуһатай мэдээжэ хүнүүдые мэдэхэ гүт? Үгы гү?
Чигчи. Үгы! Таамнай лэ Гүүглэй багша ха юмта, бүхы юумэ хуу мэдэхэ, шадаха мастер!
Гүүглэй. Евгений Шварц –  драматург, уран зохёолшон. «Сказка о потерянном времени», «Новые приключения Кота в сапогах», «Обыкновенное чудо», «Дракон», «Тень», «Приключения Шуры и Маруси», «Два клена», үльгэр-онтохонуудые зохёоһон. Уншаа гүш?
Чигчи. Үгы.
Гүүглэй. ИНАЛ тайшаа, адыгуудай ударидагша, мэдээжэ политик хүн байгаа юм. Шора Ногмов –  агууехэ мэдээжэ эрдэмтэн, просветитель, “Адых арадай түүхэ” гэжэ ном зохёоһон. Кучук Джанхотов –  Кабардаагай һүүлшын ахамад тайшаа байһан. Султан Бибарс –  жанжан, Египтын султан байһан. Султан Хан-Гирей –  адыгуудай тайшаа, Россиин Сагаан хаанай түшэмэлнүүдэй ударидагша. Михаил Щемякин –  кабардинец из рода Кардановых, бүхы дэлхэйдэ мэдээжэ скульптор, художник. Тиимэ хүнүүдые мэдэхэ гүш, Чигчи.
Чигчи. Үгы. Багша, та намайе иимэ аймшагтай нэрэнүүдээр бү айлгыт даа, пожалуйста. Битнай томо болоод, олон ном уншахаб, олон юумэ мэдэхэ болохоб. А мүнөө дээрээ, адыгуудай заншалта хоол саашань хэел даа. Таак, минии блокнот соо иигэжэ бэшээтэй байна, – Нарежьте хлеб мелкими кубиками, взболтайте 2 яйца со щепоткой соли.
Гүүглэй. Кубигаар гэнэ гүш? Томо кубигаар гү али жэжэ кубигаар гү?
Чигчи. Средне кубигаар хэршэгты!
Гүүглэй. Зай, босс, хэршээб кубигаар, взболтаалааб! Ямар дабһа нэмэхэбиб, мелкэ гү али крупно?
Чигчи. Багша, таамнай ямар. . . ямар. . .
Гүүглэй. Вредный гү?
Чигчи. Үгы, вредный бэшэ, привередливый гээшэбта!
Гүүглэй. Босс, танайнгаа зохёожо байһан хоол исключительнэ амтатай болгохын тула, һанаагаа зобожо асуужа байна ха юмбиб.
Чигчи. Маш ехэ башииба.
Гүүглэй. Дабһа нэмээб! Саашань?
Чигчи. “Сформуйте из фарша лепешки размером с ладонь и разогрейте растительное масло”,  – гэнэ. Сформуйте –  гэжэ үгэ юун үгэ бэ, багша?
Гүүглэй. Теэд, это, как его, сформуйте! Мэдэхэгүй юм гүш! Форма болгогты гэнэл даа. Зай, хара энэ лепешка альганайнгаа хэмжээгээр, альгандаа багтахаар хэжэрхибэб.
Чигчи. Растительна маслаяа разогрейте гэнэ.
Гүүглэй. Халаабаб маслаяа, тоһоео.
Чигчи. Обмакните лепешки сначала в муку, затем —  в яйца и кубики хлеба. Обжарьте до румяной корочки, гэнэ.
Гүүглэй. Босс, обмакнуть болооб гурил соо. Обмакнуть болобоб үндэгэн соо, хилээмэн соо макаалбаб. Саашань, босс.
Чигчи. Обжарьте гэнэ, до румяной корочки.
Гүүглэй. Дуулабаб, босс, шаража эхилбэб. Шаража байнаб, босс. Халхай! Хургаяа шатаажархибаб!
Чигчи. Багша, болгоомжотой байгыт! Аккуратнаар хоёр гараараа хэхэ хэрэгтэй ха юм. Нам шэнги. Вот. Харана гүт!
Гүүглэй. Харажал байнаб, босс. Мастер байнат, босс! Иигээд лэ все гү? АДЫГ КОТЛЕТ бэлэн болобо гү?
Чигчи. Минутку, багшаа! Таак, шалгажархие.
Ингредиенты:
500 г свинины –  гахайн мяхан.
350 г печени –  эльгэн.
4 куриных яйца –  тахяагай үндэгэ.
2 луковицы –  һонгино.
50 г сливочного масла –  сүсэгын тоһон.
60 г пшеничной муки –  талхан.
300 г белого хлеба –  хилээмэн.
растительное масло (для жарки) –  ургамалай тоһон.
соль, перец (по вкусу) –  дабһа, пеерс.
Зай, багша, хуу зүб хээбди. Та эхилээд ама хүрэгты. Амтатай гү?
Гүүглэй. О, халуун гээшэнь. Амтатай гээшэнь! Ёһотой АДЫГ КОТЛЕТ эдижэ туршабаб! Баярлалаа, босс! Хүндэтэ манай шеф-повар, мастер Чигчи, танда, радиошагнагшадта мастер-класс харуулжа үгэбэ!
Чигчи. АХАМАД ТОГООШОН Чигчи гээшэб, дуулана гүт, хүндэтэ манай радиосонсогшод! АДЫГ КОТЛЕТ шаража, остоол дүүрэн хэшэг баян һуужа баярлажа, бужганажа-бажаганажа һуугты! Приятного амтатита!
Гүүглэй. Һайнш даа, Чигчи! Адыгүүд яагаад котлет шарадагыень мэдэжэ абабаб! Таанадтаа, хүндэтэ радио-шагнагшадтаа харуулжа, үзүүлжэ, һургажа туршабабди. АДЫГ КОТЛЕТ һайгшаагдаа юм һаань, мааанадтаа заалгажа, өөһэдынгөө жор-рецептнүүдээрээ хубаалсажа, һониноо хөөрөөрэйгты! Дахин уулзатараа, нүхэдүүд!
Чигчи. Уи хэлэл, хүбүүд, басагад, эжы-абанар!!! Уулзатараа!

Дамжуулга бэлдэгшэд:
Зохёон найруулагша – Хүүхэлдэйн «Үльгэр» театрай уран һайханай хүтэлбэрилэгшэ Жалцанов Эрдэни.
Чигчи – “Үльгэр” театрай зүжэгшэн Рабданов Даша.
Гүүглэй Мэргэн – Буряад театрай зүжэгшэн Солбон Субботин.
Абяа найруулагша – Юмов Булат.