«Шууялдая буряадаараа» хори аялгаар
Ород Уласта ажаһуудаг арадуудай эдеэ хоол тухай “Шууялдая буряадаараа” гэһэн дамжуулга Юрэнхылэгшын соёлой үүсхэлнүүдэй грантын туһаламжаар Буряад ФМ радио, ВАРК хоёр хамтаран бүтээбэ.
ТАТАРНУУД
ЧАК-ЧАК
Чигчи. Исемне сез, нүхэдүүд, хүбүүд, хүүхэд! Салам, эрхим хүндэтэ радиошагнагшад! Рахим ит егэз, хүндэтэ Гүүглэй багша! Таниигаа хүлеэжэ ядашанхай һуунаб үглөөнһөө!
Гүүглэй. Исемне сез, хүндэтэ радио-сонсогшод! Салам, миний бишыхан друг нүхэр Чигчи! Кемне күрэм мин! Кого я вижу!
Чигчи. Биб, мүн бэеэрээ, танай надежный, образованный, эрдэм-номтой, дорюухан, шамдуу ухаатай Чигчи хүбүүн! Исемне сез!
Гүүглэй. Хүндэтэ радио-шагнагшад, Чигчи бидэн хоёр мүнөө татар хэлэндээр таниигаа, бэе бэеэ мэндэшэлжэ мүнөөдэрэйнгөө дамжуулгаяа эхилбэбди!
Чигчи. Гүүглэй багша, таниигаа хүлеэжэ бэр-бэр невозможно терпеним һалаа!
Гүүглэй. Юундэ терпениш һалаа юм?
Чигчи. Татарнуудай самые знаменитые, олон зондо мэдээжэ, амтатайхан, бэр-бэрэ невозможно аппетитна заншалта блюдо хэхэеэ хүлеэжэ бэр-бэр тэсэжэ ядашоод һуунаб!
Гүүглэй. Ямар заншалта блюда тухай хэлэнэбшэ?
Чигчи. Чак-чак гэжэ блюда тухай дуулаһан бэзэт?
Гүүглэй. Чак-чак гэнэ гүш, конечно дуулааб! Амтатайхан эдеэ-хоол юмм даа, эдижэшье үшөөб, хэжэшье туршааб. Тиигэбэл, по многочисленным просьбам Чигчи, мүнөөдэр тандаа, эрхим хүндэтэ радио-шагнагшадтаа татарнуудай заншалта блюдо чак-чак тухай хөөрэжэ үгэе, хамта хэжэшье туршая.
Чигчи. Битнай үглөөнэй бэлэн һуужа байнаб. Даже не завтракал, чак-чак эдихэеэ хүлеэжэ үлэдэшөөб, хүндэтэ манай мастер!
Гүүглэй. Тиигэхэл болоол даа, шамаяа, Чигчи, заатагүй үглөөнэй амтатайхан татар хоолоор эдеэлүүлжэрхим.
Чигчи. Рахмет яусын! Большое спасибо! Маша ехэ баярлалаа!
Гүүглэй. Зинһар! Пожалуйста! Болоо, болоо! Зай, татарнууднай ехэ арад юм. Крымэй татарнууд гэжэ бии юм. Сибириин татаарнууд гэжэ байдаг. Астраханай татарнууд гэжэ байдаг. Урал хада уулын татарнууд байдаг. Волга мүрэнэй татарнууд, үшөө Казаниин гэжэ нэрлэдэг. Татарнууд тюрк бүлгэмдэ ородог юм. Тюрк хэлэтэй.
Чигчи. Татарнууд олон гэжэ би мэдэхэб. Манайшье Буряад Уласта татарнууд олон. Манай Буряадай татарнууд буряадуудтаяа холилдожо, үхибүүдынь буряад хэлэтэйнүүд болошонхой. Манай ахайн һамганиинь, манай бэри, абгайхан татаар шуһатай юм. Татаар хэлэеэ муушаг мэдэхэ. Зато шал буряадаар сэбэрээр дуугардаг!
Гүүглэй. Тиимэ, тиимэ, манайшье уг соо татаарнууд оролсонхой. Зай, үшөө хөөрөө һаа, татарнууднай олон иимэ субэтнос бүлгэмөөрөө тарашанхайнууд: касимовска, пермскэ, польско-литовско, чепецкэ, нагайбагууд гэжэ бүлгэмүүд байдаг. Дэлхэйдэ бүхыдөө 8 сая татарнууд гэжэ тоологдодог.
Чигчи. Зай, ойлгообди, дуулаабди. Чак-чак хэжэ эхилхэ байгаа, сагнай ябажал байна, багша! Внимание, внимание, танай анхаралда, татарнуудай заншалта ЧАК-ЧАК!
https://web. ligaudio. ru/mp3/%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B5
Алмагачлары. Татарская народная песня
Гүүглэй. Чак-чак гэнэ гүш! Проголодаться болошоһонииеш мүнөө лэ һая ойлгобоб! Зай, холодильнигшни хүдэлнэ гү?
Чигчи. Хүдэлжэл байна, хэрэгтэй продуктануудаа хүргэжэл байна, ажалаа хэжэл байна! Таниигаа хүлеэжэл байна!
Гүүглэй. Дууланаб, хүдэлжэ байһыень! Чак-чак хэхэдэ иимэ ингредиентнүүд хэрэгтэй болохо, һанажа абагты: 4 штук үндэгэн, дабһан, талхан – 300-400 грамм, мёд - зүгын бал – 150 грамм, саахар – 150 грамм, растительна тоһон – 300-400 грамм.
Чигчи. Саахар ородог юм гү! Би ганса мёд ородог хэжэ һанаалби!
Гүүглэй. Саахар ородог юм байна.
Чигчи. Бүхы юумэн байна. Гаргахамни. 4 үндэгэн, дабһан остоол дээрэ ходо бэлэн байдаг. Үшөө талхан абдар соо гурбан мэшээг байна. Мёд, хоёр ведро, хүнэг соо, амбаартаа байха ёһотой. Саахарни нэгэхэн лэ мэшээг үлөөд байна. Пока дууһаагүйдэнь үглөөдэр гурба-дүрбэн мэшээг абажархиха хэрэгтэй. Мало ли что! Растительна тоһон обязательно байха.
Гүүглэй. Отлично, Чигчи! Итак, эхилэе. Нэн түрүүн, талхаяа зуурая.
Чигчи. Талхаяа зуурая.
Гүүглэй. Гараа угаагаа юм гүш? Гаршни сэбэр гү?
Чигчи. Угаагааб. Үглөөнэй үшөө угаагааб.
Гүүглэй. Мылээр угаагаа хүн гүш?
Чигчи. Уһаар угаагааб.
Гүүглэй. Мылээр угаажархи мүнөө. Маа, энэ минии мылэ.
Чигчи. Так-то минии гар дээрэ микробууд байдаггүй.
Гүүглэй. Хараад үзэе. Пэ-э, гаршни гэжэ-э! Юу баряабши гараараа! Юун соо зууралдаабши, гаршни хаб хара лэ!
Чигчи. Ямаршье юумэндэ зууралдаагүйб! Только компьютераараа наадааб. Потом, телефоноо бэдэрээб, остоол доро бэдэрээб, шэрээ дороо бэдэрээб, ящигуудаар бэдэрээб, шкаф дээгүүр бэдэрээб.
Гүүглэй. Теэд хаана олообши телефооноо?
Чигчи. Хармаан соомни хэбтэжэ байгаа.
Гүүглэй. Гарнуудаа угаажархи, хүбүүхэн.
Чигчи. Зай, ошожо угаахал болоол даа.
Гүүглэй. Нүхэд, эдеэ хоол бэлдэхын урид гарнуудаа сэбэрээр мылээр угааха хэрэгтэй. Танай гараар хэһэн эдеэ-хоол хүн зон эдинэ ха юм. Хүн зондоо, түрэлхидтээ, үхибүүдтээ хүндэтэйхэн байха хэрэгтэй, зүб бэшэ аал?
Чигчи. Зүб хэлэнэт, мастер. Гарнуудаа угаагааб. Мылээр.
Гүүглэй. Бэрхэш. Зай, мүнөө үндэгэнүүдээ хахалжа, дабһалаад, хуурай талхаяа бага багаханаар дээрэһээнь адхажа нэмэе. Талхаяа крутой хатуу болоторнь зуураад, 20 минутын отпускдо эльгээжэрхие.
Чигчи. 20 минутын отпускдо гарагты, хүндэтэ талхан!
Гүүглэй. Зай, үшөө марли хэрэгтэй болоно.
Чигчи. Хэдэн метр марли хэрэгтэй бэ?
Гүүглэй. Хахад метр.
Чигчи. Тааак, хрум-хрум, хайшаараа хайшалжа абааб. Баригты, мастер.
Гүүглэй. Марлияа уһан соо норгожо абаад, морозилко руугаа отпускдо ябуулжархи.
Чигчи. Норгооб, морозилка руу отпускдо ябуулбаб.
Гүүглэй. Чигчи, шимни начальник зантай байналши. Томо хүн боложо, чуть чего, подчиненно хүнүүдээ отпускдо ябуулжа байха айхабтар хүн байнаш.
Чигчи. Характерни тиимэ, ноён болохоо һанадагби.
Гүүглэй. Ладно гэжэ, саг сагтаа. Зай, 20 минута үнгэршэбэ. Талхаяа отпускһаань бусаагты, начальник.
Чигчи. Талхан, отпускһаа бусагты, үтэр ажалдаа гарагты.
Гүүглэй. Талхаяа зада раскатать бологты, начальник хадаа.
Чигчи. Зай, талхан, юу хээбши отпускдо? Юундэ намда, даргадаа хонходоногүйбши? Отчетшни хаанаб?
Гүүглэй. Зай, Чигчи дарга, 2 миллиметр зузаанаар үлээгээд, талхаяа 5 сантиметр үргэнөөр зүһэжэрхи.
Чигчи. Зай, Талхан Гурилович, та минии терпени һалгаажархеот. Вот-вам, вот-вам!
Гүүглэй. Чигчи- нойон, болгоомжотойхоноор зүһыт талхаяа. Дуратайханаар хандаха хэрэгтэй хэжэ байһан ажалдаа. Эдэ бүхы зүйлнүүд баһал манай досоохи элдэб һанаа, бодол, досоогоо шэмэжэ абана ха юм.
Чигчи. Багша, битнай дуратайгаар хандажа хэнэ ха юмбиб. Талхан,, талхуундямни, намдаа бү гомдоорой. Би һайн хүмби.
Гүүглэй. Татаарнуудай дунда олон һайн, нэрэтэй солотой хүнүүд олон байха.
Чигчи. Хэд бэ, би мэдэхэгүйлби.
Гүүглэй. Жэшээлбол, Сергей Шакуров, Марат Башаров, артистнар. Алсу мэдээжэ дуушан. Алина Кабаева – олимпиин чемпион, Ринат Дасаев – футбольно голкипер. Марат Сафин – теннисэй тамиршан.
Чигчи. Марат Башаров гэжэ зүниие мэдэхэ байнаб. Эжытэеэ “Битва экстрасенсов” харадагбди.
Гүүглэй. Муса Джалиль гэжэ ирагуу найрагша хүн байгаа юм. Хади Такташ – татар поэт. Габдулла Тукай, поэт.
Родной язык
Родной язык — святой язык, отца и матери язык,
Как ты прекрасен! Целый мир в твоем богатстве я постиг!
Качая колыбель, тебя мне в песне открывала мать,
А сказки бабушки потом я научился понимать.
Родной язык, родной язык, с тобою смело шел я вдаль,
ты радость возвышал мою, ты просветлял мою печаль.
Родной язык, с тобой вдвоем я в первый раз молил творца:
— О боже, мать мою прости, прости меня, прости отца.
***
Туган тел
И туган тел, и матур тел, әткәм-әнкәмнең теле!
Дөньяда күп нәрсә белдем син туган тел аркылы.
Иң элек бу тел белән әнкәм бишектә көйләгән,
Аннары төннәр буе әбкәм хикәят сөйләгән.
И туган тел! Һәрвакытта ярдәмең берлән синең,
Кечкенәдән аңлашылган шатлыгым, кайгым минем.
И туган тел! Синдә булган иң элек кыйлган догам:
Ярлыкагыл, дип, үзем һәм әткәм-әнкәмне, Ходам!
Габдулла Тукай
Чигчи. Багша, татаар хэлэ мэдэхэ, ямаршье хэлэ мэдэхэ супер багша байнат!
Гүүглэй. Манай Буряад Уласта Рахмет Шоймарданов гэжэ Зэдэ нютагта, Инзагата тосхондо, татар-буряад айлда түрэһэн Буряад Уласай мэдээжэ поэт хүн байгаа юм. Шүлэгүүдээ сэбэр буряад хэлэн дээр зохёодог байгаа юм.
. . . Хаанаһааш юм даа, мэдэгдээгүй оршолонһоо мэтэ,
холоһоо эхилхэ хөөрөөгөө хүгшэн эжымнай.
Буряад арсын үнэр шэнгэһэн гэртэ
баһал жэгтэйгээр соностохо татаар үгэнь. . .
Жаахан бэлэйб тиихэдэ: нюдэнһөөмни нарайн
нэмэргэ манан дэгдээ үшөө үдыхэн.
Нарба сагаан эжымни нюдые зүгөөр
үтэли наһанай манан бүрхөөжэ эхилээ. . .
Тэрэ манан соонь бага наһаниинь хадагалаатай,
ганса хаа-яа зүүдээр эрьедэг бэзэ;
тэрэ манан соонь миниишье үтэлхэ наһан
гайхан татан нарайхан намаяа харана. . .
Чигчи. Нээрээшье, гайхалтай мэргэн мүрнүүд лэ. Буряадаар зохёожо, татар-буряад поэт хүн байгаа юм байна.
Гүүглэй. Чигчи, талхаяа зүһэжэ дүүргэб гүш?
Чигчи. Дүүргээб, мастер!
Гүүглэй. Тиигээд тэрэ зүһэлтэнүүдээ хүндэлэн баһа хутагаараа отолхош.
Чигчи. Ямар үргэнөөр отолхобиб?
Гүүглэй. 15 миллиметр. Битнай тиихэдэнь кастрюль соо тоһоео хайлуулжа халаахамни. Отологдоһон талхаяа халта 3 минута шатаангүйгөөр нэгэ жаа хүрин болоторнь шарад гээд, шарагдаһанаа саарһан салфеткэ дээрэ гаргажа, тоһыень салфеткэ руугаа шэнгээжэ абаад, нэгэ бага байлгая. Сковорода соогоо сахар мёд хоёроо холижо, гал дээрэ хайлуулжа, сироп болоторнь халаагаад, бэлэн сиропоо шарагдаһан талхан дээрээ дуһаажа хамта худхажархигты.
Чигчи. Ямар амтатай үнэр гарана гээшэб. Мүнөө лэ завтракалжархихаб!
Гүүглэй. Чигчи, тэрэ үнөөхи марлияа морозилко сооһоонь гаргажа наашань үгэжэрхи.
Чигчи. Гаргааб, баригты.
Гүүглэй. Томо гүнзэгы табаг дээрээ марлияа дэлгэжэ абаад, бэлэн сироптоһон талхануудаа дээрэнь гаргажа обоолжорхигты.
Чигчи. Обоолооб!
Гүүглэй. Обоолһон юумэн дээрээ томо табагаар хабхалжа дараад, хоёр табагуудаа хүмэрюулжэ абаад, доодохи табагаа абажа, марлияа аккуратно абажархигты. Зай юун болооб, Чигчи?
Чигчи. О! Амтатайхан шарахан хада! Чак-чак гэжэ нэрэтэй хада! Эдихэмнэй гү! Проголодаться болооб үглөөнэй, багша!
Гүүглэй. Зай, хүндэтэ радиошагнагшад, татаар заншалта чак-чакнай бэлэн боложо байна. Хоёрхон үдэр соо һэрюун газарта байлгаад, эдижэ болохо.
Чигчи. Юу!!! Хоёр үдэр?!
Гүүглэй. Хүндэтэ радиосонсогшод, Чигчи бидэ хоёр мүнөө шэнэхээн буряадуудай кафе ошожо, буряад заншалта эдеэ хоолоо барижа, үглөөнэйнгөө хоолдо орохомнай! Приятного амтатита!
Чигчи. Аяар хоёр үдэр соо хүлеэхэ гэжэ гү! Тиимэ юм һаа, ошожо халуухан буузаараа сэдьхэлээ радовалха болоо гээшэ гү, нүхэд?! Уулзатараа, баяртайнууд!
Гүүглэй. Уулзахабди!
Дамжуулга бэлдэгшэд:
Зохёон найруулагша – Хүүхэлдэйн «Үльгэр» театрай уран һайханай хүтэлбэрилэгшэ Жалцанов Эрдэни
Чигчи – “Үльгэр” театрай зүжэгшэн Рабданов Даша
Гүүглэй Мэргэн – Буряад театрай зүжэгшэн Солбон Субботин
Абяа найруулагша – Юмов Булат
Гараhан дамжуулганууд
Гараhан дамжуулганууд