«Шууялдая буряадаараа» хори аялгаар
Ород Уласта ажаһуудаг арадуудай эдеэ хоол тухай “Шууялдая буряадаараа” гэһэн дамжуулга Юрэнхылэгшын соёлой үүсхэлнүүдэй грантын туһаламжаар Буряад ФМ радио, ВАРК хоёр хамтаран бүтээбэ.
ХАНТЫ.
ПИРОГ ИЗ МУКСУНА
Чигчи. ВУЩА ВУЛА, эрхим хүндэтэ радиошагнагшад! ВУЩА ВУЛА, миний нүхэд-однокласснигууд! ВУЩА ВУЛА, ХҮНДЭТЭ Гүүглэй багша!
Гүүглэй. ВУЩА ВУЛАТЫ, хүндэтэ радиосонсогшод! ВУЩА ВУЛА, хүндэтэ бишихан миний нүхэрни!
Чигчи. Манай НЮКИ ХОТ алхажа орогты, багша!
Гүүглэй. Нюки хот – ханта хэлэн дэээ гэр юм, чум, яранга.
Чигчи. Дээшээ НОРЫ дээрэ һуугты, багша!
Гүүглэй. НОР – гээшэнь хойморто гэнэ.
Чигчи. ПАСАН бэлдэнхэй, ПАСАН дээрэ байһан эдеэ хоолонһоо ама хүрэгты!
Гүүглэй. ПАСАН гээшэнь остоол юм.
Чигчи. ПОТАР зугаагаа зугаалжа, һониноороо хубаалсажа һууя, багша.
Гүүглэй. ПОТАР гэхэдээ эрэшүүлэй зугаа яряан гэнэ.
Чигчи. ХУВАН баригты.
Гүүглэй. ХУВАН – аяга юм.
Чигчи. ХУЛ эдигты.
Гүүглэй. ХУЛ – загаһа эдигты гэнэ.
Чигчи. НЬОХИ халуунаарнь эдигты.
Гүүглэй. НЬОХИ – мяхан.
Чигчи. НЯНЬ баряабди. Эдигты.
Гүүглэй. НЯНЬ – хилээмэн юм. ПИТЫ НЯНЬ – хара хилээмэн, НОВИ НЯНЬ – сагаан хилээмэн, СОРАН НЯНЬ – сухари, хатаагдаһан хилээмэн.
Чигчи. ЛАПКА соо ПИТЫ НЯНЬ дууһаа, СОРАН НЯНЬ эдигты.
Гүүглэй. ЛЫТПАН НЯНЬ хэдэг гүт?
Чигчи. Лепешки из икры гү, хэдэг конечно.
Гүүглэй. ВУРАН НЯНЬ эдеэ һаа. Бии гээшэ гү танайда ВУРАН НЯНЬ?
Чигчи. Лепешки из оленьей крови гү! Байна. Үглөөнэй шараабди, халуундань эдигты. Үшөө ХУЛАН НЯНЬ һаа ама хүрэгты!
Гүүглэй. ХУЛАН НЯНЬ – загаһанай пирог юм. Потрясающе амтатай пирог.
Чигчи. РЫХАН НЯНЬ үглөөнэй хэжэ туршааб. Пробоволжа туршагты. Амтатай гү?
Гүүглэй. Ох ты парь, ямар оригинальна амтатай хоол гээшэб. Өөрөө хээ гүш?
Чигчи. Өөрөөн! Самостоятельно хээб. Хэншье һургаагүй. РЫХАН НЯНЬ гэжэ нэрэтэй юм. Досоонь юун бэ, таагты, багша?
Гүүглэй. РЫХАН НЯНЬ гээшэш ягодный пирог болоно бэшэ аал?
Чигчи. Тиимэ, угадаалаат. А ямар ягода-жэмэс досоонь байнаб?
Гүүглэй. Ямар жэмэс досоонь байнаб гэжэ гү? Алирһан, клюква, нэрһэн, үхэр нюдэн.
Чигчи. Зүб таагаат.
Гүүглэй. Гүүглэй Мэргэн багша ха юмбиб! Зай, Чигчи, иимэ гоёор, хүндэтэйгөөр, ёһотой ханта ёһоор багшаяа хүндэлһэндэшни шамда, радиошагнагшадтаа ханта арадай ПИРОГ ИЗ МУКСУНА хэжэ харуулхамни.
Чигчи. Зай, багша, битнай энэл зандаа готов һуунаб!
Гүүглэй. Товаришшш Чигчи, в борьбе за дело ПИРОГ ИЗ МУКСУНА хэхэеэ БУДЬ ГОТОВ!
Чигчи. Хододоо готов! Салют!
Гүүглэй. Вольно! МУКСУН загаһан хэрэгтэй. холодильниг соошни байха бэзэ?
Чигчи. МУКСУН загаһа как раз байха. Хэды муксун хэрэгтэйб?
Гүүглэй. Нэгэ кило.
Чигчи. Зай, жэгнүүрни ровно нэгэ килограмм харуулжа байна. Как в аптеке!
Гүүглэй. Браво! Зай, иимэ ингредиентнүүд хэрэгтэй болохо; 800 грамм талха-мука высший сорт, первэ сортошье болохо.
Чигчи. Вышкэ байна. Үшөө юун бэ?
Гүүглэй. 400 грамм һүн.
Чигчи. Говядиниин гү?
Гүүглэй. Мяхан бэшэ, үхэрэй һүн. Али байза даа. Бидэн ханты арадай хоол бэлдэжэ байна ха юмбибди.
Чигчи. Тиимэ. Ханты заншалта хоол.
Гүүглэй. Ханты арад үхэр баридаггүй ха юм. Хаанаһаа тундра дунда үхэр, үнеэд байба гээшэб. Ханта-мансинууд хойто зүгэй бугануудые баридаг, адуулдаг х юм. Тиимэ юм һаа, для исторической достоверности, энэ манай зохёожо байһан ханта арадай пирог из муксуна блюда соо үхэрэй-үнеэнэй һүн бэшэ, севернэ оленеэй, һогооной һүн хэрэгтэй болоод байна.
Чигчи. Без проблем, багша. Холодильниг соомни как-раз севернэ оленеэй, һогооной нэгэ литр һүн бии. Холодильниг нээжэ харагты, түү тэрээхэн улаан сэсэг зурагтай бидон байха. Бидон соо үсэгэлдэрэй һаажа абаһан һогооной һүн байха.
Гүүглэй. Олооб! Ямар азатай хүн гээшэбиб, аргагүй удачливый. Так, муксун байна, һогооной һүн олдобо. 2 үндэгэн.
Чигчи. Үндэгэн гү? Тахяагай гү?
Гүүглэй. Чигчи, тундра соо ямар тахяа байба гээшэб. Тундрын шубуудай үндэгэн хэрэгтэй.
Чигчи. Тундра соо ямар шубууд байдаг юм, багша?
Гүүглэй. Һанаад, бодоод үзыш, һургуулидаа зоологи, биологи үзэдэг ха юмта.
Чигчи. Так, тундра соо ямар шубууд байдаг бэлэй, а, радио-шагнагшад? Страус? Үгы, страуснай Африкада байдаг. Попугай гү?
Гүүглэй. Погугайнуудшни тундра соо моментом хүлдэжэ үхэшэнэ аабдаа.
Чигчи. Павлин гү?
Гүүглэй. Думай, Чигчи, бодожо үзэ!
Чигчи. Гулабхаа гү?
Гүүглэй. Мимо!
Чигчи. Борбилоо?
Гүүглэй. Опять мимо!
Чигчи. Ворона!
Гүүглэй. Не попал! Подсказка үгэхэм гү?
Чигчи. Сдаюся. Подсказка үгыт даа, багша.
Гүүглэй. Куро. . .
Чигчи. Куро-чка Ряба!
Гүүглэй. Куро. . .
Чигчи. Ед! Куроед!
Гүүглэй. Куропатка!
Чигчи. Ааа, би тиигэжэл һанаа һэмби, куропатка гэжэ. Куропаткын үндэгэн хоёрхон лэ үлэшэнхэй байха. Как раз хоёр!
Гүүглэй. Зай, отлично. Саашань ингредиентнүүдээ тоолое. 2-3 халбага саахар, 2 халбага растительна тоһон, 11 грамм хуурай дрожжи, 1 бага халбага дабһан. 1 кило муксун загаһан, 1 һонгино, перец, сливочно тоһо. Все!
Чигчи. Байгты, бү яарыт! Манай радиошагнагшад бэшэжэ үрдинэгүй. Зай, все, бэшэжэ абааб. Холодильниг соохиёо шалгажа харая. Байна гү, үгы гү энэ список соохи байһан ингредиентүүд. Так, так, энэ байна, тэрэ байна, энэ үнөөхи тоже байна, энэ есть, тут есть, там есть. Все есть. Олооб. Хуу байна.
Гүүглэй. Отлично. Эхилэе. Шимни кастрюли соогоо тэрэ хоёр үндэгэнүүдээ саахартай холижо нюхаад, дээрэнь һогоонойнгоо һү нэмэжэ, дрожжи, сахар, дабһа, растительна тоһо ху холижорхи. Худхажархи. Бишни шамда для поднятия духа ханта арадай дуу дуулажархихам! Болохо гү?
Чигчи. Болохо, болохо. Настроениием үргэгты!
Гүүглэй. Ханта арадай дуу шагная.
https://web. ligaudio. ru/mp3/%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0
(в обработке) Хантыйская песня
Гүүглэй.
Всех людей мы называем – ханты.
Ханты – русский, ненец и узбек,
Потому что это слово – ханты
В переводе значит человек.
Это очень дорогоё слово.
Ты не выпускай его из рук,
Не развей по ветру бестолково –
На него откликнется твой друг.
И куда б потом ты ни поехал,
Разнеси своим друзьям его –
Словно раскаленные орехи,
Искры из чувала своего.
Это слово северным сиянием
Пусть пылает и в полярной мгле.
Помни наше мудрое названье,
Ханты – все народы на Земле.
Чигчи. Ханты гэхэдээ, хүн гэжэ ойлгобоб, зүб гү?
Гүүглэй. Тиимэ, хүн. Ханта гэхэдээ хүн гэнэ. Би-хүн гэнэ. Москва хотын мэр Собянин Сергей Семенович, Мария Шарапова теннисээр чемпион, Вячеслав Бутусов хүгжэмшэ хүбүүн, зүжэгшэн Константин Хабенский, иимэ мэдээжэ хүнүүд Ханты-Мансийн тойрогто түрэһэн юм.
Чигчи. Нээрээ гү?! Гайхалтай юм гээшэб! Ямар баян нютаг гээшэб! Нэгэтэ ошожо үзэхэ байгаа, Ханты-Мансиин тойрогоор буга-оленеэй упряжка хүллэжэ һуугаад, бүхы тундраар зайха байгаа.
Гүүглэй. Ошоёл, хэн против! Внутренний туризм мүнөө сагта яһала дэлгэржэ, популярна боложо байна ха юм!
Чигчи. Эжы, абадаа хэлэхэ байна, пожалуйста, путешествовать, аяншалжа бүхы России гүрэнөөрөө ябаел даа! Олон арад яһатантай танилсахабди, ёһо заншал, гурим түүхээр һонирхожо, элдэб янзын заншалта блюдэ, хоолтойнь танилсажа, эдижэ үзэжэ ябаха байгаабди! Гоё бэшэ аал, олон юумэ үзэжэ ябахада!
Гүүглэй. Зүб. Мүнөөдэртөө гэртэхинтэйгээ хөөрэлдэ, эжы, абаяа дайла, аяншалгын плюснүүдые хэлэжэ үгэ! Манай России гүрэн томо, олон арад яһатан амидардаг, олон гэгшын һонирхолтой газарууд байха, саһата хада ууланууд, вулканууд, дулаан далайн уһан, хүйтэн далайн һалхин, хизааргүй тала газар, тундра, сэнхир нуурнууд, тайга, үргэн мүрэнүүд, алтан ганжартай хото городууд, ан амитад, зуу гаран арад яһатад! Энэл даа, манай России гүрэн!
Чигчи. Гоё даа, манай Росси, Эхэ оромнай!
Гүүглэй. Зай, отвлекаться болошообди. Кастрюли соохи юумээ худхаа гүш?
Чигчи. Каша болторнь худхааб.
Гүүглэй. Так, мүнөө тиишэнь талхаяа хэжэ зуура.
Чигчи. Понял. Зууража байнаб.
Гүүглэй. Во-во, замесить болгожорхи. Тиижэ ерээд нэгэ саг соо дулаан газарта байлгажархи хэрэгтэй. Энэ зуураа загаһаяа гаргажа сэбэрлээд, доторыень гаргажа угаагаад, талха, тестэеэ хоёр хубаажа, раскатать болгожо хабтайлгаад, нэгыень противень дээрэ дэлгээд, дээрэһээнь загаһаяа табяад, дээрэнь һонгиноор гоёогоод, дабһалаад, перецэлээд, нүгөө үлэһэн тесто-талхаараа дээрэһээнь хушажа, хажуу талыень шэмхэжэ хаагаад, тэг дээрэнь нэгэ дунда зэргын нүхэ сооложо гаргаад, духовко руугаа 200 градус халуунда табижархеод, 30-40 минут байлгая.
Чигчи. Все, духовко руугаа хэжэрхибэб! 20 минут гэнэ гүт?
Гүүглэй. 40 минут хүлеэе. .
Чигчи. Аяар 40 минут гү! Айлшадые урихамнай гү?
Гүүглэй. Уринхайб! Шимни остоол бэлдэжэ, бүхы амтатай зуйлнүүдээ гарга. Ногоон сай, зөөхэй, повидло, тоһо, салат-малат, компот-момпот, табагуудаа хуу гарга.
Чигчи. Багша, бүхы юумэ давным давно бэлдэнхэй байнаб. Харыт!
Гүүглэй. Ямар шустрэ хүбүүн гээшэбши, гайхахаар!
Чигчи. Хүндэтэ радиошагнагшад, таанадаа ханта арадай муксун пирогто уринабди! Ерэгты хожомдонгүй! Приятного амтатита!
Гүүглэй. Хүндэтэ нүхэд, арад зон, таанадаа уринабди манай үргэн түхэреэн остоолдо. Ерэгты, шууялдая, зугаалдая, шашалдая! Уулзая, танилсая, ярилдая!
Чигчи. Уулзахабди! Уулзатараа!
Гүүглэй. Уулзатараа!
Дамжуулга бэлдэгшэд:
Зохёон найруулагша – Хүүхэлдэйн «Үльгэр» театрай уран һайханай хүтэлбэрилэгшэ Жалцанов Эрдэни
Чигчи – “Үльгэр” театрай зүжэгшэн Рабданов Даша
Гүүглэй Мэргэн – Буряад театрай зүжэгшэн Солбон Субботин
Абяа найруулагша – Юмов Булат
Гараhан дамжуулганууд
Гараhан дамжуулганууд