БАШКИР АРАДАЙ БЕШБАРМАК

«Шууялдая буряадаараа» хори аялгаар
Ород Уласта ажаһуудаг арадуудай эдеэ хоол тухай “Шууялдая буряадаараа” гэһэн дамжуулга Юрэнхылэгшын соёлой үүсхэлнүүдэй грантын туһаламжаар Буряад ФМ радио, ВАРК хоёр хамтаран бүтээбэ.

БАШКИР БЕШБАРМАК

Чигчи. Амар мэндэ-э, хүбүүд-басагадушки! ҺАУМЫҺЫҒЫҘ, эрхим хүндэтэ радиошагнагшад, радио-сонсогшод, радиодуулагшад! ҺАУМЫҺЫҒЫҘ!
Гүүглэй. Мэндэ амар, Чигчи! Энэ ямар хэлэн дээрэ дуугарнабши, хүбүүн?
Чигчи. Башкир хэлэн дээрэ - сайн байнуу гэбэб! ҺАУМЫҺЫҒЫҘ!
Гүүглэй. Хэлэеэ хухалжархихаар хэлэн гээшэб! Зай, Чигчи, дай угадаю, мүнөөдэр шимни башкир хоол тухай маанадтаа хөөрэхэшни гү? Зүб таагаа гүб?
Чигчи. Ямар проницательна багша гээшэбта! Тиимэ, мүнөөдэрэймнай түсэб хадаа БАШКИР АРАДАЙ ҮНДЭҺЭН ЭДЕЭ-ХООЛ!
Гүүглэй. Уже һонирхолтой боложо эхилбэ! Тааак! Юун хэрэгтэйб? Юун гэжэ нэрэтэй хоол юм?
Чигчи. БАШКИР БЕШБАРМАК!
Гүүглэй. Зай гэжэ, ямар гоё нэрэтэй хоол гээшэб. Байз, түрүүн башкирнуудай түүхэ заншал, соёл, хэлэн тухай, башкирнууд хэд юуд гээшэб гэжэ хөөрэжэ үгэе радио-шагнагшадтаа.
Чигчи. Багша, тамнай Гүүглэй мэргэн гэжэ алдартай юм хадаа, хөөрэжэ үгыт даа. Битнай бешбармагһаа бэшэ ондоо юумэ башкирнууд тухай юушье мэдэхэгүйб.  
Гүүглэй. Зай, гэжэ, шагнажа хэбтэгты.
Чигчи. Хэбтэгты?!
Гүүглэй. Ой, шагнажа һуугты!
Чигчи. Та хөөрэжэ эхилэгты, би остоолоо бэлдэжэ эхилхэмни.
Гүүглэй. Тиигэ даа, бэлдэжэ эхилэ. Зай, шагнагты булта. Башкирнууд Башкортостанда байдаг. Башкортостамнай республика, Улас болоно. Урал хада уулын хаяагаар, хада-уулын ара үбэрөөрнь ажаһуудаг, тюркэ хэлэтэй, нүүдэлшэ арад, һэеы гэртэй, адуу малтай, тараг сэгээгээ нэрэжэ байдаг, аялгата һайхан дуунуудаа татажа ябадаг зон юм даа.  
Чигчи. Башкириин мёд гэжэ һанаан соомни гэнтэ бии болошобо. Магазин-дэлгүүр соо хараа бэлэйб. Үгы, дэлгүүр соо бэшэ, рынок дээр башкир залуу хүбүүн наймаалжа байгаа һэн!
Гүүглэй. Башкирнууд мёд, зүгын бал ой модоор суглуулжа олзолдог байһан юм эртэ урда сагһаа. Башкир Уласай ниислэл хотонь ямар нэрэтэй, юун гээд бэлэй, Чигчи?
Чигчи. Ниислэл столицань гү. . . эээ.
Гүүглэй. У!
Чигчи. Э-ээээ. . .
Гүүглэй. Фа!
Чигчи. А, тиимэ-тиимэ,  Фа!
Гүүглэй. Фа бэшэ, У-фа!
Чигчи. Тиимэ, тиимэ, би мэдэхэб. Уфа хото! Мартаад байнаб. Уфа хотодо «Дом башкирской кухни», улица Комсомольская, 35 гээд гоёхон кафе бии юм. Как раз тэндэ намайе бешбармак хэжэ һургаа юм башкир поварнууд.
Гүүглэй. Зай, теэд, мастер-класс маанадтаа харуулыш, остоол бэлэн. Бешмарак бэлдэхын урид юу ямар хүнсэ(хүнэс) -продукта хэрэгтэйб? Би бэлдээд үгэһүү.
Чигчи. Секунду! Нэгэ зуура! Зауфы итэгэд!
Гүүглэй. Юун гэбэш даа?
Чигчи. Хүлисэгты гээб! Зауфы итэгэд!
Гүүглэй. Зинхар эсен!
Чигчи. Та юун гэжэрхибэт?
Гүүглэй. Пожалуйста гээб!
Чигчи. Та башкир хэлэ мэдэхэ юм гүт?
Гүүглэй. Гүүглэй ха юмбиб!
Чигчи. А, нээрээшье, Гүүглэй бэлэйт.
Гүүглэй. Зай, нүхэрни, эхилыш, маанад, манай радио-шагнагшад прямо бьем копытами, туруунуудаараа газар ногоо сабшажа байнабди!
Чигчи. Башкир бешбармак! Остоолоо бэлдэгты, багша. Говядына мяхан хэрэгтэй болохо. Говядина үгы һаа, баранина мяхан үшөө гоё.
Гүүглэй. Говядина мяхан үхэрэй бэзэ.
Чигчи. Үхэрэй гэжэ хэлэнэ ха юмбиб.
Гүүглэй. А баранина мяхан юунэй мяхан гээшэб?
Чигчи. Хониной.
Гүүглэй. Үгы теэд хонинэй, үхэрэй гэжэ хэлэхэдэшни яанаб.
Чигчи. Үхэрэй-хониной гэжэ хэлэжэл байна ха юмбиб! Все, намда замечани бү хэгты.
Гүүглэй. Молчать болохом.
Чигчи. Так, барани. . . хониной мяхан хэрэгтэй болоно кило хахад. Лук. . . То есть һонгино, хахад кило. Мука. . . то бишь гурил, хахад кило. Хоёр үндэгэн. Тахяагай. Петрушка. Петрушка –  хүн бэшэ, тиимэ нэгэ ногоон байдаг юм Петрушка гэжэ нэрэтэй.
Гүүглэй. Мэдэхэб. Танихаб.
Чигчи. Соль, это значит дабһан. Пеерс.
Гүүглэй. Перец. Ямар перец, улаан, хара?
Чигчи. Хара-улаан перец.
Гүүглэй. Зай, хуу бэлдэнхэй, остоол дээрэ суглуулжа табяаб.
Чигчи. Так, багша, чуть-чуть пауза хэгты. Би думалжа байнаб.
Гүүглэй. Зай, думай, думай. Би молчать болоод шагнажа һуунаб. Дүүмэлжэ дүүргээ гүш?
Чигчи. Тсс! Бү шууягты. Бешбармак тишинада дуратай. Нэн түрүүн, каструуль соогоо мяхаяа шанахабди. Хүйтэн уһа нэмээд, дабһа, пеерс нэмэжэ хабхагыень хаажархиха хэрэгтэй.
Гүүглэй. Мяхаяа хэбэб, дабһа, пеерс хээд, хабхагаараа хабхалбаб. Зай, теэд саашань.
Чигчи. Багша, бү яарыт даа. Бешбармак спешкэдаэдурагуй.
Гүүглэй. Чигчи, радиошагнагшад, бешбармак гээшэмнай юун гэһэн үгэ гээшэб, ямар удхатайб? Мэдэхэ хүн бии гээшэ гү? Пока һанажа һуухадатнай, танда в помощь хүгжэмтэ зали! Музыкальная пауза. Башкир хатартай дуун шагная!

https://web. ligaudio. ru/mp3/%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%B1%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B8%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5
Тала-тала (Башкирская народная песня)

Чигчи. Багша, теэд та мэдэхэ ха юмта, хэлэжэ үгыт маанадтаа.
Гүүглэй. Беш –  башкир хэлэндээр таба. Бармак –  хурган. Барбаадай, батан туулай, тоохон тобшо, толи байса, бишыхан Чигчуудэй гэһэн удхатай.
Чигчи. Табан хурган? Юундэ энэ хоолоо иигэжэ нэрлэбэ гээшэб?
Гүүглэй. Нүүдэлшэ арад түмэн урда сагта халбага, һэрээ оройдоошье хэрэглэдэггүй байгаа юм. Эдеэ хоолоо гараараа, табан хургаараа абажа, адхажа эдидэг байгаа. Мүнөөшье хүрэтэр башкирнууд, татарнууд, казахууд, узбегүүд, түркменгүүд, Дундада Азиин яһатан гараараа эдеэ-хоолоо барижа эдидэг заншалтай.
Чигчи. Ааа, тиимэ бы! А то би вообще ойлгожо ядааб, табан хурган. Так-то гоё, гараараа эдеэ хоолоо барижа эдихэдэ. А шүлэеэ яагаад эдидэг, уудаг байгаа юм?
Гүүглэй. Түрүүн шүлыень һорожо уугаад, мяха-лапшагаа гараараа барижа эдижэрхидэг.
Чигчи. Үгы даа, би лучше вилка, ложка баряад эдихэб. О, багша, мяхан бусалшаба.
Гүүглэй. Зай, бульонтой болобобди.
Чигчи. Мяхаяа гаргажа хэршэе. Шүлэн соогоо бешбармак-лапшаагаа хэебди.
Гүүглэй. Гурилаа зуурахада уһан хэрэгтэй, хоёр үндэгэн, дабһан, тоһон нэгэ томо халбага, маргариншье нэмэжэ болохо. Гурилаа зууража хабтайлгаад, 5х5 сантиметрээр дүрбэлжэн хэршэжэ, 20 минут холодильник-хүргэгшэ соогоо хүргэжэ гаргаад, халуухан шүлэн соогоо хэгты.
Чигчи. Дүрбэлжэн лапшамнай бусалжа бэлэн болохо сагтань, дээшээ мүнсыжэ гарадаг. Лапшаагаа модон шанагаараа табаг дээрээ гаргае.  
Гүүглэй. Һонгино хэршэжэ, нэгэ хоёр дунда зэргын морхооб терка дээрэ үрэжэ, һонгинотойгоо сугтань шарагты.
Чигчи. Тиигээд шараһанай һүүлээр лапшаагаа мяхан дээрээ гаргажа, лапшаа дээрээ шарагдаһан морхооб һонгиноео гаргажа обоологты.  Нэгэн!
Гүүглэй. Хоёр!
Чигчи. Гурба!
Гүүглэй. Дүрбэ!
Чигчи. Таба!
Гүүглэй. Табан хурган!
Чигчи. Бешбармак!
Гүүглэй. Чигчи, энэ манай остолдо нэрэтэй солотой башкирнуудые урихамнай гү? Пусть ама хүрэг лэ, оценка сэгнэлтэ табиг лэ, ёһотой бешбармак болоо гү, үгы гү, маанадта сэхыень хэлэг лэ.
Чигчи. Нэрэтэй солотой башкирнуудые би мэдэхэгүйлби! Та мэдэхэ юм һаа, нэрэнүүдыень хэлэжэ үгыт!
Гүүглэй. Эльвира Сахипзадовна Набиуллина гэжэ хүниие мэдэхэ гүш?
Чигчи. Үгы. Хэн бэ?
Гүүглэй. Председатель центробанка России!
Чигчи. Ай Бурхан! Бүхы банкнуудай ноен гү?
Гүүглэй. Владимир Спиваков, башкир! Мустай Карим, поэт, драматург, уран зохёолшон! Андрей Губин, дуушан. Ильдар Абдразаков, оперын дуушан. Михаил Нестеров, уран зураашан. Юрий Шатунов, дуушан, “Ласковый май”, һанана гүш?
Чигчи. “Ласковый май”? Үгы!
Гүүглэй. А, ну да, шимни не то поколение. Үшөө инагент Земфира, иноагент Моргенштерн!
Чигчи. Ёо ёхо даа!
Гүүглэй. Башкирнуудай түүхэ баян даа. Үшөө 13 зуун жэлнүүдэй сагта Монгол Ехэ Уластай, булгарнуудтай хамтаржа, монголнуудтай дайлалсаа юм.
Чигчи. Маанадтай гэжэ гү?
Гүүглэй. Маанадтай. Зато һүүлээрнь диилдэжэ, Монгол Уласай ноёрхолдо орожо, Ехэ Монголой иргэд болоо юм. Һүүлээрнь Алтан Арад, Золотая Орда, Сибирское Ханство, Казанское Ханство, Ногайское Орда гэхэ мэтэ гүрэндэ алба хэжэ, Орос Гүрэнэй албатан болоо юм. Наполеонтой бяса дайлалдаа, Пугачевой буһалгаанда оролсоо, Крымэй походто хабаадалсаа. 
Чигчи. Воингүүд, баатарнууд юм гэжэ һанахаар бэшэ лэ!
Гүүглэй. Тиимэ даа, ямаршье юумэндэ шадал талаантай, гартаа дүйтэй, һүр һүлдэ үндэр, нюдэн соогоо галтай зон гээшэ! Зай, Чигчи, остолдоо айлшадаа уриябди, бешбармак халуун зандань эдихэ хэрэгтэй! Приятного амтатита!
Чигчи. Радиошагнагшад, хүбүүд, басагад, манай хүршэнэр, манайда орожо хайрлыт! Халуун эдеэнһэймнай ама хүрыт! Приятного амтатита!!!

Дамжуулга бэлдэгшэд:
Зохёон найруулагша – Хүүхэлдэйн «Үльгэр» театрай уран һайханай хүтэлбэрилэгшэ Жалцанов Эрдэни
Чигчи – “Үльгэр” театрай зүжэгшэн Рабданов Даша
Гүүглэй Мэргэн – Буряад театрай зүжэгшэн Солбон Субботин
Абяа найруулагша – Юмов Булат