«Шууялдая буряадаараа» хори аялгаар
Ород Уласта ажаһуудаг арадуудай эдеэ хоол тухай “Шууялдая буряадаараа” гэһэн дамжуулга Юрэнхылэгшын соёлой үүсхэлнүүдэй грантын туһаламжаар Буряад ФМ радио, ВАРК хоёр хамтаран бүтээбэ.
ДОЛГАН ХООЛ
Чигчи.
Һобуой һуорганнар
Эһиллэн иһэллэр.
Күһүннү һугуттар
Нэлэйэ һыталлар.
Чыычаактар үөрэннэр
Ирбэнэ һылдяаллар.
Кыракый оголор
Һугунтан топпоттор.
Гүүглэй. Сайн байна, Чигчи! Амар мэндэ, эрхим хүндэтэ радиосоносогшод!
Чигчи. Сайн байнуу, Гүүглэй багша! Үхибүүд, хүндэтэ радиошагнагшад, амар мэндээ!
Гүүглэй. Чигчи, энэ ямар хэлэн дээр дуугараабши?
Чигчи. Долган хэлэн дээр шүлэг. Огдуо Аксенова зохёогоо юм.
Накрывает мшистый дол.
Ягоды лежат ковром –
Насладись, мой друг, добром.
Птички с радостью клюют
Ягод сочное зерно.
Находя их, малыши
Уплетают от души.
Гүүглэй. Ямар гоё шүлэг гээшэб. Долган хэлэн гоё даа, аялгата уян, сэлгеэтэ уужам, хүбшэ тайгын анхилаатай.
Чигчи.
Анъяктар, һынаактар
Бугдии буоллулар.
Кыһыллар – күөктэр,
Күөктэр – кыһыллар.
Көрүн – деэ, чыычаактар
Биһииллибэтэктэр.
Оголор күлсэллэр,
Тиэрэ каньыһаллар.
Гүүглэй. Браво-браво, Чигчи! Ямар вдохновенно гоёор уншаба гээшэбши энэ шүлэг! Поэтично! Гармонично! Вдохновенно!
Чигчи. Баярлалаа, багша! Радиошагнагшад, спасибо, баярлалаа!
Рты и щечки у ребят
Все от ягоды рябят –
Синие от голубики
Огневые от брусники.
А вот птичка клювик свой
Не измазала совсем.
Весело ребятам всем,
Мчатся вдаль они гурьбой.
«Таймыр» газетэ уншадаг болооб. Энэ газета-сонин соо элдэб гоё шүлэгүүд бии юм, долган арад тухай олон һонирхолтой юумэн гарадаг.
Гүүглэй. Долган хэлэ мэдэдэг юм гүш? Хэзээнэй мэдэдэг болоо хумши, Чигчи?
Чигчи. Изучать үзэжэ эхилээб. Та мэдэнэ ха юмта даа, долганууд энэ дэлхэй дээрэ үсөөнһөө үсөөн үлөө гэжэ.
Гүүглэй. Дэлхэй дээрэ юрэдөө 8 000 долганууд үлэнхэй. Красноярск Заха, Таймырска Долган-Ненецкэ муниципальна аймагуудаар, Саха-Яхад Уласта, Казахстанда ажаһуудаг.
Чигчи. Долган хэлэн яхад эвенкэ хэлэнэй бүлгэмдэ ородог юм. Мүнөө сагта долганууд христос шажантаншье һаа, урданайнгаа бөө шүтөөндөө мүргэдэг, байгаалиин эзэдтэ һүзэглэжэ этигэдэг.
Гүүглэй. Долганууд Хойто Захын, Крайний Северэй тюрк хэлэтэй арад гээшэ. Самый северный тюркоязычный народ.
Чигчи. И поэтому!!! Иимэ юм хадань манай остоол дээрэ мүнөө элдэб янзын загаһан, буга-һогооной мяхан бэлдээтэй байна гэжэ хараа бэзэт, багша?
Гүүглэй. Остоол дээрэ обоолоотой мяха харажархеод, сошожо абаалби! Зай, босс, долган арадуудай ямар үндэһэн хоол бэлдэхэмнайб мүнөөдэр?
Чигчи. Яараһан хүн яһа зууха гэлсэгшэ бэшэ аал, мяхаша буряадууд.
Гүүглэй. Тиимэ босс! Бү яарая. Хэрэгтэй пордуктамнай бэлэн бэзэ. Юунһээнь эхилхэмнайб, босс?
Чигчи. ЭТ КҮӨҺЭ гэжэ шанаһан бугын мяхан. Севернэ оленеэй мяхан хэрэгтэй болоод байна.
Гүүглэй. Хэрэгтэй юм һаань, какой разговор! Энэ байна, севернэ оленеэ мяханай филе, хоёр килограмм.
Чигчи. Мяхаяа хүйтэн уһан соо халта угаажа, кастрюль соогоо 30 минут шанахабди.
Гүүглэй. Мяхаяа шүлэн соогоо һайса шанажа абая.
Чигчи. Шүлэнэйнгээ бусалжа эхилхэдэнь, дабһа нэмэхэбди. Урубиин гэжэ нэрэтэй хурса шүбэгөөр мяхаяа хадхажа соолоод, шуһа гараагүй юм һаань, мяхамнай болоо гэжэ ойлгоод, мяхаяа гаргахабди.
Гүүглэй. Пока дээрээ мяхамнай боложо байха сагта, танай анхаралда ДОЛГАН АРАДАЙ ҮЛГЫН ДУУ “БИЛЕГИН ТО”! Хамта шагная!
https://web. ligaudio. ru/mp3/%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F
Долганская колыбельная. Билегин то5о?(Знаешь, почему?)
Гүүглэй. Чигчи, шимни унташаба гүш? Һэри, шүлэмнай болоо!
Чигчи. Ой, багша, хүлисэгты! Ямар гоё үлгын дуу дуулаба гээшэбиб!
Гүүглэй. Зай, шүлөө гаргая. Болоо юм хаш. Саашань юу хэхэ, нэмэхэбибди, босс?
Чигчи. Все! Дүүрээ! Готово! Алле-оп! ЭТ КҮӨҺЭ бэлэн!
Гүүглэй. Все гэжэ гү?
Чигчи. Зай, үшөө нэгэ гоё блюдо бэлдэе.
Гүүглэй. Зай, начинаалыш!
Чигчи. Начинаалхамни. Мясной суп ЭТ КҮӨС МИИНЭ – ҺЭЛИЭЙ гэжэ нэрэтэй мяхан шүлэн, бульон.
Гүүглэй. Бульон хэрэгтэй болоно бэзэ? Энэ үлэһэн бульомнай хэрэгтэй болобо бэшэ аал?
Чигчи. Хэрэгтэй болоо, нээрээшье! А то, хайшань его девать гэжэ һанаа зобожо байгаалби! Безотходно производство ха юм.
Гүүглэй. Зүб хэлэнэш. Экологично, симпатично, гармонично.
Чигчи. Тааак, бульон байна. Гурба, дүрбэн халбага мука, талха хүйтэн уһан соо худхажа бульон руугаа хэжэрхихэ болонобди. Долган хэлэндээр БУЛААК гэдэг юм энэ модон шанагаяа. Энэ гоё шанагаараа 20-30 минут худхахабди. Чудесно!
Гүүглэй. Худхааб, босс. 25 минут үнгэрөө. Үшөө юу нэмэгдэхэб? Спецэ, ногоо, мяха, хартаабха, овощи нэмэгдэхэ гү?
Чигчи. Все! Болоо! ЭТ КҮӨС МИИНЭ – ҺЭЛИЭЙ, мясной мяхан шүлэн болоо! Оп-ля!
Гүүглэй. Фантастика! Ямар оригинальна блюда гээшэб! Ямаршье үлүү юумэн хэрэгүй юм байна. Практична, диетична, экологична, экономична, аполитична!
Чигчи. Гигиеничнэ гыт үшөө!
Гүүглэй. Демократична!
Чигчи. Зай, багша, танда һайгшаагдаа юм һаань, үшөө нэгэ блюда бэлдэжэ туршая.
Гүүглэй. Всегда готов, ходо бэлэнби! Юу хэрэгтэйб? Бульон бэлэн байна. Дабһан үлэнхэй.
Чигчи. КЫСПЫТ!
Гүүглэй. Будь здоров!
Чигчи. Багша, би найтаанагүйб! КЫСПЫТ гэнэб. Строганина. Долганская строганина.
Гүүглэй. Строганина гэбэ гүш! Эгээхэн лэ амтатай хоол! Үнинэй эдеэгүйб! Остоол дээрэмнай дүүрэн загаһад хэбтэнэл. Ямарыень хэрэглэхэбибди?
Чигчи. Таак, ЧИР загаһан байна гү остоол дээрэмнай? МУКСУН ГЭЖЭ ЗАГАҺАН байгаа юм һаань, тоже пойдет болохо.
Гүүглэй. ЧИР байна, һүүлээрэнь таняаб. Дальше юм бэ? Хурса хутага хэрэгтэй болоно бэзэ?
Чигчи. Тиимэ, кинжал хэрэгтэй.
Гүүглэй. Загаһамнай тэһэ хүршэнхэй лэ. Тоншоод үзэ даа, Чигчи.
Чигчи. Ой, ямар үбшэнтэй юм!
Гүүглэй. Үгы, ши юундэ энэ загаһаараа тархияа тоншоо хумши!
Чигчи. Шалгажа проверка хэнэ ха юмбиб! Бэшэ ондоо яажа шалгаха хумши!
Гүүглэй. Миин лэ нюдаргаараа гү, али хутагаараа тоншоходошни яанаб.
Чигчи. Все, үнгэрөө, багша. Загаһамнай иитэрээ модон шэнги хүрэшэнхэй байха хэрэгтэй юм.
Гүүглэй. Үгэл даа наашань тэрэ загаһаяа.
Чигчи. Загаһамнай еб-едогор сэхэ байгаа һаань, бүри гоё.
Гүүглэй. Доска шэнги сэб сэхэ, еб-едогор байна. Сэрвээ-плавнигуудыень отолбоб, гэдэһэндэнь хоёр зүһэлтэ хэжэ, нюрганай арһыень баһа хоёр зүһэжэ, арһыень абажа, һүүлһээнь тархи руунь доошоо строгать болобоб, зүһэбэб. Ойе-хоо, зада хүрэшэнхэй байна.
Чигчи. Багша, гартнай хүсэ шадалтай лэ! Мускулнууд гэжэ Шварцнеггер отдыхает!
Гүүглэй. Нервно грызет локти миний захада гэжэ гү!
Чигчи. Нервно тамхяа татажа байна түү тэрээхэн үүдэнэй саана!
Гүүглэй. Таак, табаг байна гү?
Чигчи. Энэ томо табаг соо хэжэрхие. Дабһалагты.
Гүүглэй. Дабһалааб, босс! Чигчи, ама хүрэлши. Хэр бэ?
Чигчи. Суппер амтатай! Долгане отдыхают!
Гүүглэй. Хүндэтэ радиошагнагшад, манай ФМ-радио субагай хаяг-адрес мэдэхэ юм һаа, яаран манайда ерэгты. Долган шүлэ эдихэбди, бугын шанагдаһан мяханһаа ама хүрэгты.
Чигчи. Строганина КЫСПЫТ гэжэ амтатай хоол амталжа үзэхыетнай уринабди! Приятного амтатита!
Гүүглэй. Уулзахабди! А Чигчи бидэ хоёрто ПРИЯТНОГО АМТАТИТАА.
Дамжуулга бэлдэгшэд:
Зохёон найруулагша – Хүүхэлдэйн «Үльгэр» театрай уран һайханай хүтэлбэрилэгшэ Жалцанов Эрдэни
Чигчи – “Үльгэр” театрай зүжэгшэн Рабданов Даша
Гүүглэй Мэргэн – Буряад театрай зүжэгшэн Солбон Субботин
Абяа найруулагша – Юмов Булат
Гараhан дамжуулганууд
Гараhан дамжуулганууд