НГАНАСАН ЯСТАНЫ МОС

«Шууялцая буряасаараа» сартуул аялгаар
Олон ястаны эдиж уудаг хоол тухай “Шууялцая буряасаараа” гэсэн дамжуулга Орос Уласы Юрэнхылэгчийн соёлы санаачилгын грантнуудай тусаламжаар Буряад ФМ радио, ВАРК хоёр  хамтаран бүтээбэ.

НГАНАСАН ЯСТАНЫ КОПАЛЬХЕМ ГАЙХАМААР ХООЛ НИВХ МОС

Чигчи. Тервеһ! Тервеһ тейле, эрхим хүндэтэ радио-чагнагчад! Амар мэндэ, тервеһ тейле, хүвүүд-хүүхэд! Тервеһ тейле, хүндэтэ маэстро Гууглэй!
Гууглэй. Тервеһ тейле, миний бичыхан компаньон Чигчуудэй! Чим нганасан хэлээр мэндэчилж байнууч! Үнөөдэрымнай түсэв нганасан ястаны хоол тухай уулзалга болохонь хадаа!
Чигчи. Угадаалаат, таагаат, багша! Нганасангууд ямар арад гээчынь та зугаалж үгоот бэдэндэй. А битнай остоолоо бэлэсчэйхэм. Цонхоороо шагаан гэсэм, газаамнай севернэ олень хашаандамнай уяатай байхынь харжишлэйв. Танай олень үү?
Гууглэй. А, тымэ, миний буга. Оленья упряжкатай болоов. Үнөө цагта манай Улаан-Үдэ хотын харгы-замаар везде пробка. Үглөөнөөс эхилж везде, эндэ-тэндэ, тут и там пробка. Ажалдаа хожомдож явсан зон зэрлиг нохойгоос айдастай болчоод. - “Куда преееош, эвэртэй хуца!!! Че встал, ямаа! Переезд закрыт, хара нохой!!! Понаехали, хүдөөгы хандагайнууд!!!
Чигчи. Хаагуур явжайхынь  харсан болоновта, багша? Би  гансал Верхне-Березовкын зоопарканда ямаануудые хараасэм. А хандагай вообще телевизорээр хараж үзөөв.
Гууглэй. Чигчи, би чинь хара үүрээр ажилдаа гарадаг хадаа олон амитады нэрэнүүдые  эндэ тэндээс дуулж байдагые чамдаа дуулгаж байнав. Бэдэн хүнүүд зэрлиг амитадаас илюу зэрлиг болчоод байнавда. 
Чигчи. Дикарьнар болчоовд гэж үү?! Нээрээ тымэ хадаа. Гое томо машинатнай хаанав?
Гууглэй. Гое томо машинаа тэрэ газаа зогсожайсан севернэ оленеэр солилцоов. Проблем үгы болоо. Амархан болоо. Упряжкаа хүллэж суугаад лэ машинануудай хажуугаар шууяж гараад лэ, пробка-не пробка, не моя проблема гэж дуугаа дуулж ажилдаа моментом хүрэж ерэдэг болооб.
Чигчи. Ямар выгодно обмен хиижэшоовтэ! Үнөө как раз бугын мах хэрэгтэй болоод байна.
Гууглэй. Үгы, Чигчи, би энэ хайран бугаа чиний гарта под нож үгэхэгүйб! Хайрлаач!
Чигчи. Танай бугада юуч угрожалнагүй! Санаагаа амараагты, авгай! Нганасангууды квашеннэ буга тухай, тымэ нэртэй хоол тухай зугаалж үгоот доо.
Гууглэй. Манай радио-сонсогчод бичиж авах санаа бол, бичигты. Вдруг пригодится болох. Может, манай радио-чагнагчады дунда заядла ангуучид байгаа. Ой ара-тайгада всяка элдив учир болодог хадаа. Нганасангууды опыт пригодится болох.
Чигчи. Таамнай намайгаа интриговалжайнат.
Гууглэй. Вообщем, чагнаж, хадууж авагты. Нганасангууды КОПАЛЬХЕМ.
Звучит нганасанская песня.
https://vk.com/wall-48218629_1616
Чигчи. Зай, бичиж авахам. Блокнот байна, карандаш точилаав. Все, би готов болоов.
Гууглэй. Нганасангууд, чукчанууд бас тухай занчилтай юм, буга олзолж намагтай газарта булаад, махынь гашалтарань байлгаад, тава-зургаан сар болоод буцаж ерээд тэрэ бугынгаа гашалж үжисэн бэыень гаргаж эдидэг байгаа.
Чигчи. Пээ-цаашаань, юу муухай юмэ зугаалав гээчивта! Үнэн гэж үү?
Гууглэй. Ладно, хоердохи рецепт. Чагнаж суугты. Ангуучны эгээ ехэ олзонь хангай баавайн буга байха. Ангуучин бугаа намары дулаанаар олзолоод, арасынь үвчиж зовонгүй, арастайнь тэрэ газартаа орхиж гурва-дүрвэ шүни хонуулаад, буцаж ерээд арсынь үвчиж аваад махынь гэртээ ацаржа эдижэшдэг байдаг байгаа. Махань гашалсан үнэртээч бол, зөөлэн гэлцэдэг, үвэлы хүйтэндэ бэе дулаацуулдаг, хотодо сайн гэлцэдэг.
Чигчи. Махынь чанаж эдидэг байгаа юм үү?
Гууглэй. Какой там чанах. Түүхээгээрэнь!
Чигчи. Фуу! Хэзэй ямар хүн үжисэн мах эдив гээч! Таамнай сходу фантазировалж байнат хадаа! Радио-чагнагчадынгаа аппетит муудуулж бү байе даа, багша!
Гууглэй. Би цэхынь хэлэнэв. Урда цагта урдын хүнүүд экстремальна хоол эдидэг байгаа юм гэж хэлцэдэг хүгшэчүүл. Бэдэнч бол ОМУЛЬ С ДУШКОМ блюдо эдидэг байнав, нормально. Басал экстремальна блюдо болоно.
Чигчи. Багша, амтатай хоол тухай зугаалыел даа. Үжисэн мах тухай бэшэ!
Гууглэй. Зай, ондоо амтатай хоол тухай зугаалый даа. НИВХ арадууды МОС. Но,түрүүн, танай анхаралда, хүндэтэ радио-чагнагчад,Чигчи, нивханууды ардын дуу чагнае бултодоо! Ехэ гое дуу!

Нивхи. Музыка народов Севера.
 https://my.mail.ru/music/search/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%20%D0%9D%D0%B8%D0%B2%D1%85%D0%BE%D0%B2


Чигчи. Гое даа. Вот это другое дело, багша. Зай, МОС гэж гое амтатай нэгэ хоол байна. Звучит как МОРС! Морс шэнги амтатай. Тымэ гээч үү дээ?
Гууглэй. МОС гээчэмнай холодец. Цагаахан үнгэтэй, амтатай нивх хоол. Десерт. Зай, тымээс холоднильникта чинь загас би гү? Загас хэрэгтэй болчив.
Чигчи. Байхаа, овоо загас бии. Ямар загас хэрэгтэйв?
Гууглэй. Лосось!
Чигчи. Семга байна! Кижучь байна! Форель байна! Нерка, кета, горбуша!
Гууглэй. Ниче себе! Холодильник бэшэ, дэлгүүр какой-то!
Чигчи. А юу үшөө хэрэгтэй юм?
Гууглэй. Ммм. Таак!..Тархидам пүүтнэ  юмэ ороногүй оройдоо! А шувууны сү би гү?
Чигчи. Счас! Байна. Шоколад “Птичье молоко” гээд байна. Хэрэгтэй гү?
Гууглэй. Үгы дээ. Зай, лососьоо гарга даа.
Чигчи. Ямар лосось? Семга? Горбуша? Кижучь? Форель? Нерка?
Гууглэй. А, во-во! Нерка-нерка!
Чигчи. Зай, гаргаав. Остоол дээрэ тавяав.
Гууглэй. Лепота! Хутагаа хурцалая. Вжик-вжик! Таак! Загаснынгаа араснаас чешуяагынь хусаж хайие. Зай, гэж, готов болов. Арсынь үвчиж аваад халуун усанда чанаж эхилэе. Таак, чанагдаж байжайе. Арсынь гаргаж жижихнээр хэрчие. Хэрчи-хэрчи залхуурнагүй. Почти фарш болоторонь.
Чигчи. Хэрчээв. Үшөө  юу хиихэбиб?
Гууглэй. Энэ араснынгаа фаршаруу хав-загасны өөхэ хайлуулжа нэмэжэш. Хав-загасны өөхэ холодильниктэч бии юм үү?
Чигчи. Байгаал бэзэ! Байна! Хайлуулагдасан хав-загасны, нерпичий жир, өөхэ байна. Гаргахам уу?
Гууглэй. Гарга.
Чигчи. Гаргаав. Нэмээв!
Гууглэй. Жэмэс хэрэгтэй болов!
Чигчи. Ямар жэмэс? Улаагана! Үхэр нюдэ! Алирс! Үзээлзэгэн! Малина! Ежевика! Нэрэ! Мойл! Клубника! Папайя! Бананы! Арбуз! Дыня! Юу хэрэгтэйв?
Гууглэй. Эээ, кумкват бии гү?
Чигчи. Таак, так. Кукват үү? Байна!
Гууглэй. Лангсат?
Чигчи. Есть!
Гууглэй. Нони?
Чигчи. Еэс оф коус!
Гууглэй. Пандан бии гү?
Чигчи. А как же!
Гууглэй. Нойна? Асаи? Пепино? Кивано? Купуасу?
Чигчи. Байна-байна!
Гууглэй. Рамбутан? Карамбола? Джаботикаба?
Чигчи. Байна, хуу байна.
Гууглэй. Ямар оеоргүй шэдитэ холодильник гээчив! Зай, алирсны жэмэс, үхэр нюдэны, нэрэны гээд аваад тэрэ каша руугаа нэмэжэрээд худхажиш.
Чигчи. Хиигээв. Худхаав. Дальше?
Гүүглэй. Холодильник руугаа хиижэрээд арва-хорин минут байлгаж хүргөөд гаргаарай.
Чигчи. Нэгэ, хоер, гурва, арва, арван долоо. Хорин минут болоо. Гаргахам үү?
Гууглэй. Цагамнай ямар хурдан үнгэрдэг болчоо гээчив. Зай, гарга наашань. Ама хүрэе.
Чигчи. Багша, та түрүүн ама хүрэгты.
Гууглэй. Чи юу, айчивүүч?
Чигчи. Үгы! Би юунээс айва гээчив! Харагты, воот, ама хүрэхэм. Ооо, ямар амтатай МОС болоо гээчив! Непередаваемый амта байна даа! Та үзэгты!
Гууглэй. Амтатай да!!! Зай, радио-сонсогчод, приятного амтатита! Дахин уулзахавд! Манайда ерэж НИВХ ардын МОСоос ама хүрэгты!
Чигчи. Хүвүүд-хүүхэд, таанартаа приятного амтатита гэж хэлээд, остоол дүүрэн амтатай эдеэгээр баян сууж, жаргаж, цастараа эдеэлжэ суугты!!! Уулзахавд! Баяртай!

Дамжуулга бэлдэгчэд:
Зохёон найруулагча –  Хүүхэлдэйн «Үльгэр» театрай уран сайханы хүтэлбэрилэгчэ Жалцанов
Эрдэни
Чигчи –– Буряад театрай зүжэгчин Ранжилова Ольга
Гүүглэй Мэргэн –– Жалцанов Эрдэни
Абяа найруулагча – Юмов Булат