ҮДЭГЕЙ ЯСТАНЫ ВАНДЗЯ

«Шууялцая буряасаараа» сартуул аялгаар
Олон ястаны эдиж уудаг хоол тухай “Шууялцая буряасаараа” гэсэн дамжуулга Орос Уласы Юрэнхылэгчийн соёлы санаачилгын грантнуудай тусаламжаар Буряад ФМ радио, ВАРК хоёр  хамтаран бүтээбэ.

УДЭГЕЙНУУДЭЙ
ВАНДЗЯ ХООЛ

Чигчи. Багдифи, эрхим хүндэтэ радио-чагнагчад! Багдифи, хүндэтэ буряад-монгочууд! Багдифи, хүндэтэ эвенкнууд! Багдифи, хүндэтэ татарнууд! Багдифи, хүндэтэ тофаларнууд! Багдифи, хүндэтэ саха-якуутууд! Багдифи, хүндэтэ тувинцууд! Багдифи, хүндэтэ башкирнууд! Багдифи, хүндэтэ адыгууд, долганууд, ненцууд, чукчанууд, Дагестан Улсы арадууд, хантанууд, мансинууд, чувашууд, нивханууд, мордванууд!
Гууглэй. Багдифи, хүндэтэ радио-чагнагчад! Багдифи, хүндэтэ миний бичыхан нүхэр хүвүүшка! Юү тоолож суунавч?
Чигчи. Багдифи, хүндэтэ Гүүглэй багша! Битнай манай ехэ Росси гүрэны бага ястануудаа тоолож суунав!
Гууглэй. Багдифи, гэжэ УДЭГЕ арды мэндэчилгэ. Чигчи бэдэнэрээ, бүхы Россиин бага ястануудые УДЭГЕ хэлэндээр мэндэчилвэ гээч! Багдифи, Росси гүрэны бүхы арадууд!
Чигчи. Сайн байнуу, хайрат УДЭГЕ  арад зон! Таанартаа үнөө манай дамжуулга зорюулагдахань. Шеф-мастер Гүүглэй УДЭГЕ арды занчалта блюдо манай буряад радио ФМ чагнагчадта зааж, зугаалж, танилцуулж үгэхэнь. А би Гүүглэй багшын шавинь гээчив! Тоже непростой хүн гээчив.
Гууглэй. Үнөө танай анхаралда Чигчи бэдэ хоер таанартаа УДЭГЕ арды занчалта хоол бэлэсхэмнай. Чигчи, холдилнигтач загас үлеэ бэз?
Чигчи. Багша, холдилнигтам үгы гэж юмэ байдаггүй гэж та сайн мэдэхэт, юундэ ходо асууж лэ байдаг хумта?
Гууглэй. Холдилниг чинь шэдит волшебный гэж бэдэн хуу мэдэхэвд. Юундэ ходо асууж байдагвив гэхэд, манай радио-чагнагчадта сануулж харуулжайнав, эрэлхэжэйнэв чамаараа, ямар иимэ хозяйственнэ хүвүүм дээ манай Чигчи гэж. Пусть манай радио-чагнагчад мэдэж байе лэ чам тухай, чиний иимэ нарин зантай, бэрхэ сайн сургаалтай хүвүүн гэж, мэдэжэйе лэ. 
Чигчи. Зай, багша, над тухай яриж яахамнайв, битнай миин лэ простой хүвүүн, та сайн мэдэнэт.
Гууглэй. Айхавтар скромно, эрэлхүү бэшэ, биб гэж явадаггүй, хамараа үргөөд годогонож явадаггүй, журамтай, сургаалтай, бэрхэ хүвүүн, манай Чигчи.
Чигчи. Зай, болеот доо юрэдөө, багша! Битнай комплиментануудта напрашиваться болодоггуйв, та мэдэжэйгаад. Лучше, тэрэ үнөөхи УДЭГЕ занчалта хоолоо хиижэ эхилэе.
Гууглэй. Зай, ойлгоов, Чигчи. Скромность украшает мужчину гэж үг байдаг. УДЭГЕ занчалта хоол гэхэд, загас хэрэгтэй. Заавол үнөөдэр усанда  тамарж явсан, загасчинда үглөөны баригдасан, свежэ зандаа бэдэные хүлеэж байсан свежак!
Чигчи. Байна-байна, багша! Тэрэ хоер томо бочканда дүүрэн үсэрч, хүдэлж, тамарж, сүүлээрэй ус цохиж, түлхилцэж, гүбилцэж, хэрэлдэж-хашхаралдаж байна! 
Гууглэй. Загас хашхарч байхые хэзээдэч  дуулаагүйв. Очиж чагнаелч, юү гэж хэрэлдэж-хашхаралцаж байнаав!
Чигчи. Вот дает, багша! Загас дуугаржа байжайхые нэгэч дахин дуулаагүй юм байна. Гүүглэй багша, та “По-щучьему веленью” мультик хараагүй хүн гүт?
Гууглэй. Мультик гү? Хараа. Тэгээд тэрэч мультик. Загас амидыгаар дуугарж байхые хараж үзөөгүйв гэнэв. Чигчи, чим үльгэрч үвгэны ача хүвүүн хадач, чамда этигэнэв. Манай дамжуулгад ямарч үльгэртэ-сказочно учирнууд болодог гэж манай радио-чагнагчад, радиодо этигэгчид, мэдэдэг. Чигчи бэдэ хоеры зугаа яряанда 100% этигэгчидтэ энэ радио-суваг зорюулагдана. Халуун альга ташалга! 
Чигчи. Ура! Продолжительные альга ташалга переходящие в овации! Тыгэж хэлэдэг хадаа, багша?
Гууглэй. Чи хаанаас дуулаа хүмч?
Чигчи. Манай ава тыгэж хэлэдэг. Эжымнай гэнтэ байжайснаа нэгэ сонин юумэ  дуугаржишха, тыхэдэнь авамнай, - О! Какая мудрая мысль прозвучала откуда ни возьмись! Давайте поддержим эту мысль продолжительными альга ташалгаем переходящими в овации! – гэж хэлжишхэ, эжымнай авада айдастайгаар уурлаж хоер үдэр  нэгэч үгэ дуугархагүй. Сүүлдэнь авамнай эжын урда үвдэг дээрээ унаж гуйлта гуйжа магазин гүйлгэж ерээд эжыдэ гое бэлэг авч ерэдэг. Тэрэны сүүлдэ мир-труд-май болчидог! 
Гууглэй. Аватнай хурц юмортэй гэж мэдэхэв дээ үнины. Зай гэж, эхилэе. Лосось загас бии гү?
Чигчи. Лосось загас байна. Ямарынь? Горбуша! Кета! Кижуч байна! Нерка бии! Сома! Чавыча! Кумжа байна! Ленок бии! Нельма! Микижа! Мальма хелойжо над тээшэ харажайн! Муксун! Голец унтаж хэвтэнэ! Омульнай оказывается тоже лосось юм байна! Пелядь байна! Рипус эбсылжэ хэвтэнэ. Нойронь хүрчөө юм үү дээ, баармый! Семга  тээ тэрэ хэвтэжэйн. Сиг! Ямар зантагар загас гээчив! Таймень надруу муухайгаа хараж байна!  Хоер бочканда барахтаться болож байна даа миний загаснууд.
Гууглэй. Ямарынч хамаагүй бариж наашань ацара.
Чигчи. У-у-у! Ниче себе! Ямар дорюун загас гээчив! Сүүлээрээ хоер хацарым шабхуурдажишав! Отпечаток үлечоо хадаа. Яаж үглөөдэр сургуулидаа хүн зоны нюдэн доро харагдаха гээчвив!
Гууглэй. Зэй яаханив! Түрэ-хурим хүрэтэрч заживет!
Чигчи. До свадьбы гэж үү? Арван тава-хорин жилдэ заживет гэж үү?
Гууглэй. Алив, хацарнуудаа харулжишэлч. Бараг даа. Ямарч мүрэ үлеэгүй. Зай, загасаа үгэ наашань, остоол дээрээ тавижишые. Загасаа унтуулжишха хэрэгтэй. Амидыдань үвчижэйх японцууд бэшэвд. Совесть үшөө үлеэ  бэдэндэ. Удэге үвгэн гое дуу дуулахань. Загасамнай унтачих. Чагная.
https://pinkamuz.pro/search/%D1%83%D0%B4%D1%8D%D0%B3%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F
Адэй Камандига. Ехый (Удэгейская вокальная импровизация)
Чигчи. Багша, хараат, загасамнай унтачоо лэ. Тэрчилхээ боличоо.
Гууглэй. Унтачоо, баарам. Зай, таанартаа үдэге арад тухай зугаалж үгэсэв. Үдэге арад загасч арад юм. Уссурийн бар, ой-модоны баржагар баавгайгаас уг гарвалтайвд бэдэ, гэж хэлэдэг удэге арад. Удэге гэж нэрэнь үнөөны нэрэнь юм. Урдын цагта нэрэнь удихе, удэхэ, удээ гэж байгаа юм.  1345 ондо “Цзинь Гүрэны түүхэ” номондо удэге арад тухай байгаа байна. Удэхэ гэхэд ОЙН АРАД гэнэ. Япон далайгаас эхилжэ, баруун зүг тээшэ Хор, Бикин, Ехэ Уссури голнуудаа дагаж, Амур ехэ мүрэн хүрэтэр удэгенүүдын нютаглаж ажасуудаг газарнууд байгаа юм. Үнөө цагта удэгенууд 1657 хүн гэж тоотой байгаа. Хэлээрээ Тунгус-манжа хэлэны бүлгэмдэ ородог. Бэрхэ ангуучид, загасчид, үвэлдөө нохойнуудаа чаргандаа хүллэж явадаг байгаа. Эртэ цагаас Баавгайн наадан гэж нэрэтэй занчалта найр-наада хииж найрладаг байгаа юм.
Чигчи. Нэгэ дамжуулгандаа Нивханууд бас БААБГАЙН НААДАНЫ найр хиидэг байгаа гэж та зугаалаа бэлэйт. Сананүт?
Гууглэй. Тымэ, БААВГАЙН НААДАН гэж занчалта наадан бол Алас Дурнын, Хойто Захын бага ястанууды дунда мэдээж наадан байгаа юм. Зай, загасамнай бэлэн болов. ВАНДЗЯ гэж нэрэтэй удэге занчалта хоол хиихэвд үнөө.
Чигчи. Вандзя так вандзя! Би юу хиихэвив?
Гууглэй. Чим анхаралтайгаар хараж суу.  
Чигчи. Хотя бы хүлынь барисав, мастер!
Гууглэй. Ямар хүлынь?
Чигчи. Хойтти хүлнүүдын вэддеэ!
Гууглэй. Чигчи, загас хони бэшэ. Миин лэ блокнотоо гаргаж, карандашаа бэлсээд, хараад суу.
Чигчи. Мин суу! Хараад суу! Ама бү дүүгара! Цээжээ бү тэвэри! Ташаагаа бү тула! Хүлөө хүлдээрээ бүү хая! Зай, миин лэ хараад суухам.
Гууглэй. Вандзя! Загасаа жижихэнээр хэрчэе. Ногоон мангир али халяар нэмэж, даваслаад, перец байвал нэмээд, худхажишые. Худхаж аваад котлета хииж баряад, халуун усанда  305 минут чаная. Зай, 5 минут зали гаргаж   тандаа удэге арды мэдээж хүнүүдые нэрлэвэл, эдэ хүнүүд байна; Дерсу Узала гэж хүн тухай ном уншаасэн гүт? Владимир Арсеньев гэж Россиин иследователь, путешественник, военный картограф, уран зохеолч хүн байгаа юм. Дерсу Узала гэж удэге ангуучинтай Уссурин ой-тайгаар аянчилж яважайхадаа  уулзаж танилацсан байгаа юм. Акира Куросава японы кино найруулагч кино хииж зохеосон юм. Манай буряад залуу артистнууд кинооны эпизодтонь бас оролцосон юм. Дерсу Узалагы дүрэдэ Тува Улсын мэдээж театры жүжигчин Максим Мунзук гэж айхавтар бэрхэ артист наадасан юм.
Чигчи. Дерсу Узала гэж кино аватайгаа үзөөсэмбэ. Ямар гое кино гээчив дээ, нээрээ!
Гууглэй. Николай Семенович Дункай гэж самобытнэ уран зохеолч байгаа юм, басал удэге хүн. Бага насандаа эжыгээ алдаж аватайгаа үлеэ. Авыгаа дагаж агнуурида гараж бэрхэ ангуучин болж үндысэн. Клубта захирагчнаар ажил хиижэ, ном бичиж эхилэй юм. Олон зохеолнуудые зохеосон, түрэл нютагынгаа гол-усануудаа, ой-тайгаа, хүн зоноо цуурхуулж бичисэн.
Чигчи. Николай Дункай гэнэ үт! Үнөө блокнот доо бичиж аваав.
Гууглэй. Үшөө нэгэ хүн тухай дуулгасав, манай радио-чагнагчадта удэге арды түүхэ соел сонирхолтой байна гэжэ сананав. Джанси Кимонко гэж удэге арды соел үргэгч, дэмжигч хүн байгаа юм. Удэге арды түрүүчин уран зохеолч хүн, олон номуудые зохеож бичисэн, манай СССР гүрэндэ мэдээж хүн байгаа.
Чигчи. Котлетмнай болоо хач! Үнэр гарч байна!
Гууглэй. Котлетмнай болоо. Остоол дээрээ гаргая.
Чигчи. Вандзя гээчимнай иигээд лэ болоо гэж үү? Ондоо всяка ногоо-могоо нэмэгдэхэгүй юм үү?
Гууглэй. Нэмэх гээ бол дураараа нэмээрэй! Танай дура,Чигчи! Вандзямнай бэлэн болоо. Манай хүндэтэ радио-чагнагчад, хурданхан гүйлгэж ерээд вандзянаас хүртэлцэгты! Чигчи тээш харахадам, кто успел, то и съел болох гэжэйн хадаа!
Чигчи. Тымэ хадаа! Приятного амтатита, хүндэтэ радио-чагнагчад! Ерэгты, хэн түрүүн ерэнэв, тэрэ хүндэ хүртэхэ!
Гууглэй. Амтатайхан вандзя гээчимнай энэ гээч! Чигчи, блокнотондоо Джанси Кимонко гэж нэрэ бичиж аваарай. “Там, где бежит Сукпай” гэж повесть олож уншаарай. Таанад бас, радио-сонсогчод, удэге арды соел түүхээр сонирхож Джанси Кимонкогы зохеолнуудые уншаарагты! Уулзахавд!
Чигчи. Уулзатараа, баяртай!

Дамжуулга бэлдэгчэд:
Зохёон найруулагча –  Хүүхэлдэйн «Үльгэр» театрай уран сайханы хүтэлбэрилэгчэ Жалцанов
Эрдэни
Чигчи –– Буряад театрай зүжэгчин Ранжилова Ольга
Гүүглэй Мэргэн –– Жалцанов Эрдэни
Абяа найруулагча – Юмов Булат