«Шууялцая буряасаараа» сартуул аялгаар
Олон ястаны эдиж уудаг хоол тухай “Шууялцая буряасаараа” гэсэн дамжуулга Орос Уласы Юрэнхылэгчийн соёлы санаачилгын грантнуудай тусаламжаар Буряад ФМ радио, ВАРК хоёр хамтаран бүтээбэ.
КРЫМЫ ТАТАРНУУДЫ
ШУРПА
Чигчи. Селям алейкум, хүндэтэ радио-чагнагчад! Сабанъыз хайыр, үглөөны мэндэ-э, хүндэтэ миний багшанар! Селям, хүвүүд-хүүхэд! Сизни корьгенимден хошнутым! Очень рад таниигаа видеть үнөөдэр! Селям алейкум, хүндэтэт Гүүглэй багша!
Гууглэй. Алейкум селям, Къыйметли достлар! Амар сайн, хүндэтэ нүхэд! Селям, Къыйметли достум, Чигчи! Мэндэ амар, миний друг Чигчи! Крымы татарнууд иигэж хүндэтэ айлчадаа мэндэчилдэг юм байна. Үнөөдэрымнай дамжуулга Крым тухай, крымы татарнууды ес гурим, занчалта эдеэ-хоол тухай юм гэж ойлгож байнав, тымэ үү,Чигчи?
Чигчи. Ехэ зүв ойлговот, багша! Крымы татарнууд юундэ Крымы гэж нэрэтэй болчоо юм? Татарстанда бас татарангууд байдаг! Крымы татарангууд ондоо татарангууд юм үү? Воовшээ Крым тухай зугаалж үгөөт дөө, багша!
Гууглэй. Түрүүн Крым тухай зугаалж үгэсэв. Крым гээчимнай воовшээ полуостров юм. Островнай буряасаар АРАЛ, ОЛЬТИРОГ гэж хэлэдэг. ПОЛУОСТРОВ гэхэдэй юу болонов ,Чигчи?
Чигчи. Хагад арал уу? Хагад ольтирог гү?
Гууглэй. Хагад арал, ольтирог гэж хэлээ бол буруу бэшэ гэж сананав. ХОЙГ – гэж монгол үгэ бии юм. КРЫМ ХОЙГ гэж хэлээ бол буруу бэшэ гэж сананаб. Крым хойг ХАРА ДАЙЛАЙН долгиндо хада –уулануудаараа, үндэр эгсүү хабцагайнуудаараа угаагдаж, дулаан давастай усаарань эрхэлүүлэгдэж байдаг газар юм. Крым сайхан газараар урда цагаас эхилж, гурван мянган жэлы цаанаас үү, хүнүүд ехэ сонирходог байгаа юм. Грекүүд, половцууд, скифууд, хүүннүүд, генуэзцууд, армянгууд, гоотууд, хазаарангууд, печенеегууд, гэхэ мэтэ элдив арад ястан Крым эзэлж ажасуудаг байгаа юм. Юугээрэй иимэ сонирхолтой гээч, хүн зоные татадаг газар байгаа гээчив?
Чигчи. Крымдэ ава эжы хоер олон дахиж очиж амардаг байгаа. Крымдэ олон санатори, амаралтын газар байдаг. Пионернууды лагерьнууд бии. Крым зөөлэн дулаан климаттай, пляжууд, дулаан далайн ус. Бүхы үдэрөөр амарнагүй шумбахач. Үшөө Крымдэ виноград ургадаг!
Гууглэй. Тымэ хари, Крым гээчимнай всесоюзнэ курорт гэж нэрэтэй байгаа юм. Үнөөч аваад үзэхэд, Крым Россиин здравница, курорт, бүхы зоны амардаг сайхан нютаг юм.
Чигчи. Крымы татарангууд Татарстаны татарангуудтай юугээрээ холвоотой юм, хэл амаараа гү? Юугээрээ илгаатай юм?
Гууглэй. Крымы татарангууд 1223 ондо Алтан Арад Улсын алватан байсанаа Крым руу довтолж ороо юм гэж урдын түүхын бичигтэ бичээтэй байдаг. Крымы татарангууд тюрк хэлэтэйч бол, ес гуримаараа бэшэ ондоо тюрк арадуудтаа ороходоо өөрын маягтай, өөрын түүхэ-занчалтай арад юм. Крымы татарангууды хаадууд олон дахин Оросруу добтолго хиижэ ородог байгаа юм. Зай, энэч удаан яряа. Крымы татарнууды ардын дуу чагная! Хүгжимтэ зали!
https://web.ligaudio.ru/mp3/%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5
Акътаба. Крымскотатарская народная песня. Д.Османов
Гууглэй. Зай, гое дуу чагнаавд, хүч чадалтай болоовд. Ажилдаа орое. Чи бэдэ хоер Крымы татарангууды амтатайхан божественнэ ШУРПА зохеож туршая.
Чигчи. Танай буянгаар бүхы хэрэгнай бүтэх гэж не сомневаюсь! Би мэдэнэв, багша! Би танда этигэнэв! Мастер шеф бэлэйт. Хойноосотной хоть куда дагаад лэ явачихав! Хоть в атаку! Хэлэж үгэгты, юу хэрэгтэй, юу хиихэвивд!
Гууглэй. ШУРПА – ингредиенты. Кило хагад хонины мах.
Чигчи. Боръео хонины мах манайда бии. Таарах үү?
Гууглэй. О, боргойская баранина! Супер! Эгээ амтатай тарган хонины мах гээч, супер популярна! Москва хотод мэдээж юм! Манай Зэдын боръео талын хони! Зай, кило хагад боръео хонины мах есть! 100 грамм курдюкын өөхэ хэрэгтэй.
Чигчи. Курдюк гү? Энэ байна. Харагты да, ямар томо гээчив, миний хоер тархи болохо! Тарган гээчинь, ооо! Хэды кило хэрэгтэй гээ бэлэйт?
Гууглэй. Зуун грамм.
Чигчи. Зуун грамм отолоов. Гартам хайлаж, дусаж байна.
Гууглэй. Зай, курдюк есть. Хоер сонгино. 6 хартаабха. 6 помидор. 2 сладка перец.
Чигчи. Багша, бү яарагты! Хайшаа яаранабта! Битнай холдилнигтаа бэдэрч, олож үрдинэгүйв! 6 хартаабха, 60 помидор гэв үүт!
Гууглэй. 6 помидор гээ бэлэйв!
Чигчи. 6 помидор гэжилэйт. Үшөө 2 сладка перец. Тыгээд юув үшөө?
Гууглэй. 1 морхооб, 1 пучок базилик.
Чигчи. Базилик гээчитнай юу бэлэй?
Гууглэй. Ургац, ногоо.
Чигчи. Энэ үү?
Гууглэй. Үгы, энэч кактус! Кактус холдилнигтач юу хиижэйгаа юм? Ямар хэрэг гарч кактус холдилнигтаа хиигээ хүмч, Чигчи?
Чигчи. На всякий случай. Вдруг пригодится болох. Хэн мэдэв, гэнтэ танда мексикын занчалта блюда хиижэшхэ дуратнай хүрөө бол ,как раз кактус хэрэгтэй болчих. Вот, кактус бэлэн байха холдилнигтам.
Гууглэй. Зай, ойлгоов чамайгаа. Базилик олдоо гү?
Чигчи. Энэ юу ногоо юм? Базилик үү?
Гууглэй. Тымэл байна, базилик! Давас хэрэгтэй болчилэй, душистэ перец гаргалчи, чеснок 4 шүдэн олжиш, 1 перец чили гаргажиш, кориандр наашань үгэ.
Чигчи. Кори? Юу кори гэнэт?
Гууглэй. Андр! Кориандр гэж специй.
Чигчи. Энэ үү?
Гууглэй. Мүн энэ! Зира!
Чигчи. Зи? Зира гээчитнай юу бэлэй?
Гууглэй. Семечкэ.
Чигчи. Энэ үү?
Гууглэй. Энэ-энэ, зера гээч. 2 лаврово навчи. И все!
Чигчи. Нэгэ шурпа хиихын түлөө ямар олон ингредиентууд ороо гээчив!
Гууглэй. Зай, нүхэр, боръео хонинынгоо мах курдюк тээнь хамта хэрчиж, сонгиноо хиижэ, үшөө тыгээд дээрээсэнь душистэ перецээ хиигээд казандаа ус нэмэж буцалтарань байлгаж аваад, дээрэхи хөөсынь аваж хаяад, сонгино, чили, спецэнүүдээ, курдюк өөхөө, лавровкоо казандаа хаяж, 2 саг гал дээрээ байлгая.
Чигчи. Так, курдюк нэмээв, лаврока шэдээв, сонгино, чили. Все, хабхалаав!
Гууглэй. Отлично! Чим естой настояша помошниг байнач!
Чигчи. Тымэв!
Гууглэй. Турк хэлэндэ монгол үгэнүүд даарилдадаг. Манайч монгол хэлэндэ турк үгэнүүд нилээн оролцосон байха. Крымы татарнууды нэрэтэй цолтой мэдээж хүнүүдые нэрлэвэл, Амет-Хан Султан — Хоердугаар Герой Советского Союза, Заслуженный лётчик-испытатель СССР. Анатолий (Фетислям) Абилович Абилов – Герой Советского Союза, Керим Бекирович Бекирбаев – ахамад конструктор Московского машиностроительного завода «Скорость» Министерства авиационной промышленности СССР, Герой Социалистического Труда. Ибрагим Гафурович Факидов – выдающийся учёный-физик, профессор, участник челюскинской экспедиции.
Чигчи. Булта агуу ехэ эрдэмтэд, геройнууд юм байна!
Гууглэй. Зай, Чигчи, шурпамнай болож байгаа юм үү, харажиш.
Чигчи. Буцалж байна. Амтатай үнэр баюулж байна.
Гууглэй. Так, үнөө хабхагынь аваж хажуу тээшэнь тавижиш. Морхообнай хаанав?
Чигчи. Ой, энэ байна! Дээрэнь суужайгаав!
Гууглэй. Угаажиш. Тыгээд тэрэ морхообоо томо-томоор хэрчиж шуүлэндөө хиижэш.
Чигчи. Угаагаав, хэрчээв, хиигээв!
Гууглэй. Нүгөө бага кастрюлиндаа хартаабхаа мундир тээнь чанах хэрэгтэй. Чеснок жижихэнээр хэрчиж аваад, помидорнуудаа халуун усанда ошпарить болгоод, сладка перцээ хагадлаж отолоод, базилик ногоогоо тас цавчижиш.
Чигчи. Таак, хагадлаав, хэрчээв, тас-няс цавчаав!
Гууглэй. Зай тыгээд бүхы отолсон, хэрчисэн, цавчисан ингредиентуудаа шүлэ руугаа хиижэш!
Чигчи. Бултынь үү?
Гууглэй. Бултынь подряд! Юуч орхиногүй.
Чигчи. Бултынь хиижэшлэйв! Хэды хүлеэхэвивд?
Гууглэй. Нэгэ саг.
Чигчи. Целый час гэж үү!!! Ниче себе! Тураж үхэчихөөр!
Гууглэй. Остоолоо бэлэсчээ. Айлчадамнай буухань, ерэхэнь. Шамда.
Чигчи. О, айлчад ерэхэнь үү? Олон айлчад үү?
Гууглэй. Бү мэдэе. Хэды хүн ерэнэв, тэды чинээн буянда хүртэхэвд! Хүндэтэ радио-чагнагчад, час болоод манайда айлчилж ерэгты. Уринавд. КРЫМ АРДЫН ШУРПА эдихэвд, шууялцахавд, шааялцахавд, зугаалцахавд!
Чигчи. Хүндэтэ радио-чагнагчад, ерэгты бултодоо! Остоол бэлэн! Приятного амтатита!
Гууглэй. Уулзатараа!
Дамжуулга бэлдэгчэд:
Зохёон найруулагча – Хүүхэлдэйн «Үльгэр» театрай уран сайханы хүтэлбэрилэгчэ Жалцанов
Эрдэни
Чигчи –– Буряад театрай зүжэгчин Ранжилова Ольга
Гүүглэй Мэргэн –– Жалцанов Эрдэни
Абяа найруулагча – Юмов Булат
Гараhан дамжуулганууд
Гараhан дамжуулганууд