«Шууялцая буряасаараа» сартуул аялгаар
Олон ястаны эдиж уудаг хоол тухай “Шууялцая буряасаараа” гэсэн дамжуулга Орос Уласы Юрэнхылэгчийн соёлы санаачилгын грантнуудай тусаламжаар Буряад ФМ радио, ВАРК хоёр хамтаран бүтээбэ.
МАРИЙ ЭЛ АРАДАЙ
ПУЛАШКАМУНО, САЛМАМУНО
Чигчи. Саламлымаш, хүвүүд, хүүхэд! Салам лийжэ, хүндэтэ манай радио-чагнагчад! Салам-салам, эрхим хүндэтэ ахатан, манай драгоценный багша Гүүглэй мастер!
Гууглэй. Салам лийже, Чигчи! Салам лийже, хүндэтэ радио-чагнагчад! Марий эл Уласта марий арад ажасуудаг юм. Манай дүү Чигчи үнөө маанадаа марий ардын хэлээр мэндэчэлвэ гээч! Марий Эл Улсын ниислэл хотонь юу гэж хото бэлэй,Чигчи?
Чигчи. Юу гэж хото бэлэй, марчишоов! Тугаархана санаандам вертеться болж байгаа юмсэн. Ешкин кот, мартаав!
Гууглэй. Ешкин кот бэшэ, Йошкар-Ола гэж ниислэл хото байха. Марийнууд финно-угорнууды бүлгэмдэ ородог юм. Анхан марийнуудые черемис гэж нэрлэдэг байга юм. Дундада Волга мүрэны уужам газараар урда цагаас хойшо ажасуудаг түүхэтэй юм. Хажуудахи хүршэ туркуууд, татарангууд, башкир, чувашууд, сүүлээрэнь оросууд марий арады түүхэ соелдо, занчал-гуримда нилээн хүви нүлөө оруулсан байха.
Чигчи. Марийнууды хэлэнь ород хэлэндэ ойрхон гү али шал ондоо гү?
Гууглэй. Шал ондоо! Финно-угорнууды бүлгэм болоно. Финно-угор бүлгэмы хэлэндээр Финляндида, Эстонида, Норвегида, Швецида, Венгрида дуугаралцадаг.
Чигчи. Марийнууд тоогоороо буряадуудаас олон гү?
Гууглэй. Марийнууд үнөө 424 мянган хүн. 75 % түрэл хэлээ мэдэдэг.
Чигчи. Марийнууды занчалта хоолонь ямар вэ, ямар эдеэ хоолондо дуртайнууд вэ?
Гууглэй. О, марийнууды занчалта хоол тухай зугаалах гээвол чүлөөтэй цаг хэрэгтэй. Нэгэ үдэртэ түүхынь зугаалжишхагүйч!
Чигчи. Зай, багша, пожалуйста, зугаалж эхилээтдээ, эдеэлхэ дурам хүрэж байна. Түргэн нэгэ амтатайхан юмэ хииж эхилэе!
Гууглэй. Холдилниг чинь продуктаараа баян гү?
Чигчи. Үнөөдэр үглөөны дуустарань дүүргээв, набивалаав!
Гууглэй. ПУЛАШКАМУНО, САЛМАМУНО гэж хоер янзын хоол бэлэсхэвд.
Чигчи. ПУЛАШКА, гэв үүт?
Гууглэй. ПУЛАШКАМУНО – ПУЛАШКА гээчич ПЛОШКА, МУНО гээчич – үндэгэ.
Чигчи. ПЛОШКА гээчитнай юу юм?
Гууглэй. ПЛОШКА гээчич – хавтагар таваг. Шавараар, глинээр шаваж, урлаж бүтээсэн посуда, амсарта гээч.
Чигчи. Хоердохи блюдо САЛМАМУНО гээ бэлүүт?
Гууглэй. САЛМАМУНО. Зай, хоер янзын занчалта омлет по марийски. Нэгэдугаар – ПУЛАШКАМУНО. Арваад тахяаны үндэгэ хэрэгтэй.
Чигчи. Тахяаны үндэгэ завались!
Гууглэй. Үнеэны сү!
Чигчи. Целая фляга байна!
Гууглэй. Үндэгэнүүдээ нэгэ амсарта халисынь салгааж, цэвэрлэсэн үндэгэнүүдээ нэгэ үдхэн масса болоторонь хяа взбивалжиш.
Чигчи. Манайда взбивалка бии. Взбивалкаар үзэхэм үү?
Гууглэй. Гараараа ,Чигчи, улаан гараараа. Бэдэч марийнууды занчалта ПУЛАШКАМУНО хиинэ гээчивд.
Чигчи. Ойлгооб, шеф. Гараараа, так гараараа.
Гууглэй. Улаан гараараа, ноеон. Зай тыгээд дээрэнь сү нэмэжиш. Давасалжиш по вкусу. Өөрын амтадаа таруулж давас нэмээрэй.
Чигчи. Сү, давас. Худхахам үү?
Гууглэй. Худхажиш. Эмалированна амсарта би гү?
Чигчи. Энэ байна.
Гууглэй. Эмалированна посуда руугаа хииж духовкондоо 15-20 минут үдхэртэрэнь байлгахач.
Чигчи. Зай, духовко руугаа хиигээв. 20 минут байлгахавд.
Гууглэй. 20 минут байлгаж гаргаад остоол дээрээ тавяад, халуун цайтайгаараа халуунаарань эдихэ хэрэгтэй.
Чигчи. Ойлгостой. А хоердохи вариантынь яагаад хиидэг юм?
Гууглэй. Хоердугаар – САЛМАМУНО. САЛМА – СКОВОРОДА. МУНО – ҮНДЭГЭ. Сковороданда хиихэвд. Сковородагаа гарга,Чигчи.
Чигчи. Эндэм долоон сковорода байна. Ямарань хэрэгтэй юм?
Гууглэй. Тээ тэрээхэн дунда зэргын сковорода наашань сарвайжиш.
Чигчи. Энэ урта барюултай сковорода гү? Баригты, шеф.
Гууглэй. Зай, Чигчи, чи бэдэ хоер мастернууд үнөө марий занчалта омлет хиихэмнай гээч! Хүн зон, радио-чагнагчад, анхаралтайгаар хараж авагты. САЛМАМУНО гэж нэрэтэй марийнууды омлет. Хартаабха хэрэгтэй болоно.
Чигчи. Ага, хартаабха байна. Арван мэшээг.
Гууглэй. Отлично! Я горжусь тобой, мой малыш!
Чигчи. Маш ехэ баярлалаа, багша! Бич бас таанараараа омогорходог вэ! Таанараараа бахархадаг вэ, манай драгоценный мастер!
Гууглэй. Зай, не время петь дифирамбы. Хартаабханынгаа халисые арилгаж аваад, давастай усанда отваривать болгож чанаарай. Хартаабханынгаа болоходонь, нюхаж пюрэ болгоорой.
Чигчи. Пюрэ болоторонь нюхаав. Гарам эцэчилэй.
Гууглэй. Тэсэж терпеэлээч, эрэ хүн хадаа.
Чигчи. Мужик гэж үү?
Гууглэй. Эрэ хүн гэнэв!
Чигчи. Какая разница!
Гууглэй. Большая! Мужик чинь ород деревнидэ түрсэн мужик, газар хагалха ажилтай, лапти үмсэх, хүрзэ шэнги сахалтай, мундуу томо нюдаргатай, Эхэ орондоо хайртай мужик гээч, ойлгоогүч?
Чигчи. Ойлгоо. А эрэ хүн?
Гууглэй. А эрэ хүн гээчич – буряад-монгол пялагар нюуртай, гое торгон дээлтэй, маяа алцагар хүлтэй, мянган адуу-морьтой, ес гуримаа цахиж явадаг, Хии моритой, бардам зантай, хүн гээч!
Чигчи. Ямарч разница харанагүйв!
Гууглэй. Зай, үнэн дээрээ разница үгыл дээ, зүв ойлгоод байнач. Чи бэдэ хоер үнэн дээрээ мужигууд болоновд, эрэ хүнүүд!
Чигчи. Хэлжэл байгаа бэлэйв, разница үгы гэж!
Гууглэй. Зай, мужик, пюрэ болоторонь нюхаа гүч хартаабхаа?
Чигчи. Каша болоторнь нюхажишоов.
Гууглэй. Настояшша мужик байнач, эрэ хүн! Үнөө тэрэ пюрэндээ түүхэй үндэгэнүүдээ хииж, дээрэсээнь сүгээ нэмэж хиигээд, хуу бултынь дахиж пюрэ болоторонь худхажиш.
Чигчи. Худхажал байнав, багша!
Гууглэй. Молодец, настояшшэ мужик! Хүны ажил хииж байхые хараж байхад ямар зохид гээчив! Худха-худха, үшөө нэгэ арбан тава дахин эрьюулжэйгаад худхажиш. Таанар үнөө марий хэлэндээр шүлэг чагнагты!
Чигчи. Чагная.
Гууглэй. Чагнагты
https://web.ligaudio.ru/mp3/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F
Марийская плясо. Народная
Чигчи. Нютаг тухай шүлэг юм гэж тухайлж байнав. Аялгата гое хэлэ байна. Шувууны дуу шэнги эшхэрж дуугардаг хэлэ юм байна. Все, худхаж дүүргээв.
Гууглэй. Зай, болоо.
Чигчи. Үшөө хорин тава дахиж худхажишхам үү, хүчэм үшөө үлеэд байна?
Гууглэй. Знай меру, - говорил Джавахарлал Неру!
Чигчи. Хэн хүн бэ, танай багша үү?
Гууглэй. Миний гуру, багша. Зай, Чигчи, шавим, энэ худхажисан пюрэгөө сковорода руугаа хиихэч. Түрүүн сковороданынгаа дотор талынь тос түрхиж, пюрэгөө сковорода руугаа хиижэш.
Чигчи. Түрхеов, хиигээв. Все гү?
Гууглэй. Байза, тэрэ үнөөхи дүховкоч хүдэлсэн зандаа гү?
Чигчи. Аһа, хүдэлсэн зандаа.
Гууглэй. Доторонь юмэ байна уу? Юу шатажа байна гээчив?
Чигчи. Тугаары ПУЛАШКАМУНОмнай запекаться болж байна!
Гууглэй. Үгы тэгээд гаргаач түргэн! Харалтарань шатаажишвиич! Гарга түргэн!
Чигчи. Гаргаав. Нормально болоод байна.
Гууглэй. Ойеходоо, шүүд не испортили ПУЛАШКАМУНО блюдээ. Бурхан хараа байна. Зай, Чигчи, үнөө тэрэ САЛМАМУНО блюдээ духовко руугаа оруулж хиижэш. Цаг хараж абая. Басал 30-40 минут байлгахавд.
Чигчи. САЛМАМУНО болжэй, бэдэн ПУЛАШКАМУНО омлетоос ама хүрэе! Эдеэлхэ дурам хүрэж байна, шеф!
Гууглэй. Зай, тыгэе, эдеэлэе. Остоолоо бэлэсч эхилэ, хүвүүн. Айлчадаа дуудая.
Чигчи. Хүндэтэ радио-чагнагчад, орож хайрлаат манайда. Марий ардын ПУЛАШКАМУНО, САЛМАМУНО занчалта хоол бэлсээвд. Цугтаа остоол тоорин суужа шууялцая, шааялцая, зугаалая. Приятного амтатита!
Гууглэй. Хүндэтэ радио-чагнагчад, хурданаар манайда ерэж хайрлагты! Манайда уулзая! Уулзатараа!
Чигчи. Уулзатараа!
Дамжуулга бэлдэгчэд:
Зохёон найруулагча – Хүүхэлдэйн «Үльгэр» театрай уран сайханы хүтэлбэрилэгчэ Жалцанов
Эрдэни
Чигчи –– Буряад театрай зүжэгчин Ранжилова Ольга
Гүүглэй Мэргэн –– Жалцанов Эрдэни
Абяа найруулагча – Юмов Булат
Гараhан дамжуулганууд
Гараhан дамжуулганууд