«Шууялцая буряасаараа» сартуул аялгаар
Олон ястаны эдиж уудаг хоол тухай “Шууялцая буряасаараа” гэсэн дамжуулга Орос Уласы Юрэнхылэгчийн соёлы санаачилгын грантнуудай тусаламжаар Буряад ФМ радио, ВАРК хоёр хамтаран бүтээбэ.
ЧУВАШ
Чигчи. Ыро кун ПУлдор, хүндэтэ миний нүхэд, однокласснигууд, багшанар, түрэлхид, эжы-аванар, аха-дүүнэр! Ыро кун ПУлдор, буряадууд, монголчууд, армянгууд, татарангууд, эвенкууд, сойотууд, киргизууд, узбекууд, еврейнууд! Битнай таниигаа чуваш хэлэндээр мэндэчилж байнав!
Гууглэй. Сывлах суНАдоп, хүндэтэ миний хүвүүшка Чигчи! Ыро кун ПУлдор, хүндэтэ радио-чагнагчад! Үнөөдэрымнай дамжуулга чуваш ардын ес гурим, хэлэ, занчалта эдеэ хоол, чуваш арадта зорюулагдана! Ыро кун ПУлдор, хүндэтэ чувашууд!
Чигчи. Ыро кун ПУлдор ,чувашууд! Хүндэтэ багша, шеф, ямар эдеэ хоол, блюда бэлэсхэмнайбибд?
Гууглэй. Чуваш ардын пирог ХУПЛУ!
Чигчи. ХУПЛУ, так ХУПЛУ! Ямар гоехон нэрэтэй пирог гээчив! ХУПЛУ!!! Буцалж байсан лапшаа шэнги нэрэтэй! Хуп-хуп-хуп! Плу-плу-плу! Хуплууу!
Гууглэй. Зай, эгээ түрүүн юу хэрэгтэйв гэхэд, мука, гурил пшеничная – 700 грамм. ХУПЛУ пирог чувашууд ехэ баяры үдэрнүүдтэ баридаг байгаа юм. Чувашууды баяры үдэрнүүд, праздникууд бол үвэлы найр Сурхури гэж би юм. Нараны найр наадан Саварни гэж байдаг. Манкун гэж баяры үдэр бии юм. Чувашууд олон.1 сая 400 мянган чувашууд России гүрэндэ ажасуудаг.
Чигчи. Чуваш гэж юу удхатай нэрэ вэ?
Гууглэй. СУВАРЫ, СУВАЗЫ гэж урданы нэрэнь байгаа юм. 10 зуун жэлдэ Волжско Булгарийн арадууды нэгэнь байсанаа, лала шажанда орохые эцэргүүцэж, Волга мүрэнөө дагаж хойшоо нүүж явачисан арад юм гэж түүхын бичигтэ байдаг. Өөрын нэрэнь ЧАВАШ гэж байгаа. Хэлэнь Дундада Булгар хэлэны бүлгэмдэ ородог гэж тухайлдаг. Басал турок хэлэны нэгэ салбар болоно. Чувашуудые манай Хүннү Улсын Хойто Хүннүгы үринэр гэж Николай Гумилев өөрын зохеосон номондо бичисэн юм.
Чигчи. Багша, Василий Иванович Чапаев чуваш хүн байгаа гэж үнэн үү?
Гууглэй. Чапаев чуваш ардын омогорхол гээч. Чапаев чуваш хүн байгаа.
Чигчи. А үшөө чуваш чустай манай Росси гүрэндэ мэдээж хүнүүд хэд вэ?
Гууглэй. Бичурин Никита Яковлевич, синолог, монголовед, путешественник, уран зохеолч хүн байгаа. Үшөө Мордвинов Николай Дмитриевич —театр киноны жүжигчин, СССР-эй ардын артист, лауреат Ленинской премии, трижды лауреат Государственной премии СССР. Үшөө Николаев Андриян Григорьевич — лётчик-космонавт СССР, дважды Герой Советского Союза. Иимэ бүхы дэлхэйдэ мэдээж чувашууд, чуваш чустай, чуваш цэдьхэлтэй, иимэ гое баян нютагта түрсэн баатарууд гээч.
Чигчи. Шеф, таа ХУПЛУ пирог эдиж үзөөгүт?
Гууглэй. Эдиж үзөө, олон дахин эдиж үзөөв. А вот хииж үшөө үзөөгүйв.
Чигчи. Хииж үзыел үнөө.
Гууглэй. Үзэе, Чигчи. Зай гэж, мука, гурил пшеничная 700 грамм хэрэгтэй.
Чигчи. Мука, гурил пшеничная байна. Ровно 700 грамм.
Гууглэй. Отлично. Сү үнеэны – 350 мл.
Чигчи. 350 милилитр хиигээв.
Гууглэй. 2 тахяаны үндэгэ. 1 томо халвага сахар. 1 заахан халвага давас. Растительнэ тос 3 томо халвага. Хуурай дрожжи – 7 грамм.
Чигчи. Тааак, давас, сахар, тос 3 халвага, дроож хуурай 7 грамм. Бэлэсээв. Цаашань.
Гууглэй. Талхаа бэлсэе. Үнөө зуураж эхилхэвдэ. Түрүүн бүлеэн сүндээ дрожжи, сахар, хоер халвага хуурай гурил хиижэ худхажиш.
Чигчи. Бүлеэн сүндэ дрожжи, сахар, хоер халвага хуурай гурил, то есть мука. Худхаав.
Гууглэй. 15 минут хүлеэе. Пока хүлеэж суугаад, цагаа хороож, чуваш шүлэг чуваш хэлэндээр чуваш бабушка уншиж байхынь чагная цугтаа.
https://web.ligaudio.ru/mp3/%D1%87%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B5
Частушки. Чувашский народный ансамбль “Шапчак”
Чигчи. Ямар гоеор, энеэдтэйгээр уншав энэ чуваш эмгээ! Шэб-шэб-шэб гоеор шааяж дуугаржайхынь чагнаат.
Гууглэй. Чувашууд урдынгаа хуучин булгар хэлээ үнөө саг хүртэрэ хадхалан аваж, хэрэглээ явана гээч.
Чигчи. Хуучин булгар хэлэ үгы болчоо юм үү?
Гууглэй. Хуучин булгар хэлээ ганца чувашууд хэрэглэж явадаг юм байна.
Чигчи. Ямар бэрхэ хүнүүд гээчив! Молодцынүүд!
Гууглэй. Тымэ хари, бэрхэнүүд! Иигэж түрэл хэлээ үргэж аваж явах, сахиж, дэмжиж, баясуулж явадаг чувашууд байна. Бэдэн буряадууд тыгэж чадах гээчүүвд, Чигчи?
Чигчи. Чадалтай бол чадах хэрэгтэй, багша! Буряад-монгол хэлээ бэдэн буряадууд алдаа бол, хэнч бэшэ болчиховд. Арадч бэшэ, хэнч бэшэ. Хүндэтэ радио-чагнагчад, үри хүүгэдээ түрэл буряад хэлэндээ сургаж эхилээт дээ, буряад хэлээрээ гэртэй зугаалалцаж байгаат даа! Умоляю! Гуйнав таанараа!
Гууглэй. Зай, Чигчи, гуриламнай хүлеэж байна. Босчэйн хадаа. Түүхэй үндэгэ сбивалжа худхаж гурилдаа хиижэ зуураж орое.
Чигчи. Гартам няалдажайн.
Гууглэй. Зуура-зуура сайнаар. Няалдах болиторонь зуураарай.
Чигчи. Няалдахы боличэлэй.
Гууглэй. Зэй болоо. Гурилаа амаруулая. Нэг цаг амаржа хэвтэжэйе.
Чигчи. Хэбтүүллэйв. Дулаан хүнжэлөөр хушаав. Зэй, зөөлхэн миний бамбамбагар гурил, унтаж хэбтэдээ эндэ.
Гууглэй. Хонины мах үү али үхэрыч болоно. 500 грамм мах. Хартаабха – хагад кило. 2 сонгино, хара перец, давас.
Чигчи. Байна, холдилниг полным полно мах, сонгино, давас нэгэ мэшээг үлеэд байн.
Гууглэй. Хартаабхаа, махаа, сонгино жижихэнээр хэрчээд, мисканда хииж даваслаад, перчилээд худхажиш.
Чигчи. Хэрчээв, даваслаав, перчилээв, худхажайнав. Зүв тээшэнь худхануув?
Гууглэй. Нүгөө тээшэнь, баруун тээшэнь арван хоер тоолож худхаад, арван хоер тоолоод зүүн тээшэнь худха.
Чигчи. Так, арван хоер баруун тээшэнь! Арван хоер зүүн тээшэнь. Болоо гү?
Гууглэй. Болоо. Энэмнай начинка болохо. Сливочно тос нэгэ хоер халвага нэмэжиш. Так, талхаа хоер хувааж, нэгэнь томо, нүгөөд хувааринь заа байха естой. Хоер половинкаа хавтайлгаж раскатать болгоод 5 миллиметр зузаанаар хиихэвд. Томонь доодо талань болох. Заа половинкаарань дээрээсэнь хабхагалжишхавда.
Чигчи. Хуваагаав. Нэгэнь заахан, нүгөөдэнь томо.
Гууглэй. Заа половинка талхаа таваг дээрэ тавижиш. Тавагамнай доодохи форма гээч. Тыгээд гое гээчиин форматэй болох дороо. Зай, үнөө начинкаа талханынгаа бага половинка дээрэнь гоеож хиие. Дүүртэрэнь хиижэшые.
Чигчи. Хиигээв. Энэ томо хавтайлгасан талхаа дээрэнь тавижишхам.
Гууглэй. Тыгэ, бүглэжиш. Хажуу талаарнь гоеож чимхэж, гэзэгэ гүрэж байсан шэнги гоеож гүрөөд, хавхагынгаа оройдо нүхэ гаргажишые. Дээрээсэнь үндэгэны шарыень, желток түрхиж, 15-20 минут байлгаад, духовко руугаа 150 градус халуун тавиж нэгэ цаг болоторонь байлгахавд.
Чигчи. Тэг дээрэнь малгай дээрэнь нүхэ цоолоов. Ау, начинка, хэрэ байнавчи? Үнөө таанараа духовко руу хиихэм. Банинда үнөө париться болохот! С легким паром, чуваш ардын пирог ХУПЛУ!
Гууглэй. Зай, хүндэтэ радио-чагнагчад, таанараа манайда уринавд! Ерэгты, остоолоо бэлэсч байнавд. Шууялцахавд, шааялцахавд, сониноо зугаалалцахавд!
Чигчи. Хүвүүд, хүүхэд, хүндэтэ радио-чагнагчад, чуваш ардын занчалта пирог ХУПЛУ бэлсээвд! Ерэгты түргэн! Приятного амтатита!
Гууглэй. Уулзахавд! Баяртай!
Дамжуулга бэлдэгчэд:
Зохёон найруулагча – Хүүхэлдэйн «Үльгэр» театрай уран сайханы хүтэлбэрилэгчэ Жалцанов
Эрдэни
Чигчи –– Буряад театрай зүжэгчин Ранжилова Ольга
Гүүглэй Мэргэн –– Жалцанов Эрдэни
Абяа найруулагча – Юмов Булат
Гараhан дамжуулганууд
Гараhан дамжуулганууд